Maddenin Cinsinin Isınmaya Etkisi
LGS Fen Bilimleri'nde maddenin ısı ile etkileşimi konusu içinde sık dikkat isteyen noktalardan biri, maddenin cinsinin ısınmaya etkisidir. Burada temel fikir şudur: Eşit kütleli farklı maddelere eşit miktarda ısı verildiğinde sıcaklık artışları aynı olmak zorunda değildir.
Kısa giriş
Bazı maddeler aynı koşullarda daha çabuk ısınırken bazıları daha az sıcaklık değişimi gösterir. Bunun nedeni maddelerin öz ısı değerlerinin farklı olmasıdır. Yani sıcaklık değişimi yalnızca verilen ısıya değil, maddenin cinsine de bağlıdır.
Konu anlatımı
Eğer ilk sıcaklıkları eşit olan farklı maddeler, özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılırsa bu maddelerin aldığı ısı miktarı eşit kabul edilir. Kütleleri de eşitse, buna rağmen son sıcaklıkları farklı çıkabilir.
Bu durumun sebebi öz ısı farkıdır. Öz ısıları farklı olan maddeler, aynı miktarda ısı aldıklarında aynı miktarda sıcaklık değişimi yaşamaz.
örneğe göre aynı miktarda su ve alkol eşit süre ısıtıldığında alkolün sıcaklığı daha fazla artar. Buradan şu sonuç çıkarılır: Su ile alkol aynı koşullarda ısıtıldığında sıcaklık artışları farklı olabilir ve bu fark maddenin cinsinden, yani öz ısı değerlerinin farklı olmasından kaynaklanır.
Bu nedenle sorularda sadece ısıtma süresine bakmak yeterli değildir. Maddelerin farklı olması, sonuçların da farklı olmasına yol açabilir.
LGS için kritik noktalar
LGS'de bu alt konu genellikle kontrollü deney yorumlama biçiminde karşınıza gelebilir. Böyle sorularda şu ayrıntılara dikkat edilmelidir:
- Maddelerin kütleleri eşit mi?
- İlk sıcaklıkları aynı mı?
- Isıtıcılar özdeş mi?
- Isıtma süreleri eşit mi?
- Buna rağmen son sıcaklıklar farklı mı?
Bu koşullar eşitse ve sonuçta sıcaklık değişimleri farklıysa, bunun nedeni maddenin cinsidir. Yani öz ısı farkı ön plana çıkar.
Sık karıştırılan bilgiler
Öğrenciler bazen eşit süre ısıtılan her maddenin sıcaklığının aynı miktarda artacağını düşünebilir. Bu doğru değildir. Eşit ısı verilmesi, sıcaklık artışının da eşit olacağı anlamına gelmez.
Bir diğer karışıklık da son sıcaklığın mutlaka başlangıç sıcaklığına göre aynı seviyeye çıkacağı düşüncesidir. Oysa farklı maddeler aynı koşullarda farklı son sıcaklıklara ulaşabilir.
Mini özet
- Eşit kütleli farklı maddelere eşit ısı verilirse sıcaklık değişimleri farklı olabilir.
- Bunun nedeni öz ısı değerlerinin farklı olmasıdır.
- Aynı miktarda su ve alkol eşit süre ısıtıldığında alkolün sıcaklığı daha fazla artabilir.
- LGS'de bu bilgi çoğunlukla kontrollü deney sorularında yorumlanır.
