Kısa Giriş
LGS Türkçe'de anlatım bozukluğu sorularında dikkat edilmesi gereken noktalardan biri çatı uyumsuzluğudur. Bu konuda temel cümlenin yüklemi ile yan cümlenin yüklemi arasında çatı bakımından uyum aranır. Cümlede bu uyum bozulursa anlatım bozukluğu oluşur.
Konu Anlatımı
Çatı uyumsuzluğu, temel cümle ile yan cümledeki yüklemlerin çatı bakımından birbiriyle uyuşmamasıdır. Burada asıl dikkat edilmesi gereken kural şudur: temel cümlenin yüklemi ile yan cümlenin yüklemi birlikte etken ya da birlikte edilgen olmalıdır.
Yani:
- İki yüklem de etken olabilir.
- İki yüklem de edilgen olabilir.
- Biri etken, diğeri edilgen olursa anlatım bozukluğu ortaya çıkar.
Bu nedenle bir cümleyi incelerken sadece yüklemleri bulmak yetmez. Yüklemlerin çatı özelliklerini de birlikte değerlendirmek gerekir. Özellikle birleşik yapılı cümlelerde temel cümle ile yan cümle arasındaki uyum kontrol edilmelidir.
LGS İçin Kritik Noktalar
LGS'de bu konu genellikle anlatım bozukluğunu belirleme biçiminde karşınıza çıkar. Soruyu çözerken şu sırayı izlemek faydalı olur:
- Cümlede temel cümleyi ve yan cümleyi belirleyin.
- Her iki bölümün yüklemini bulun.
- Yüklemlerin etken mi edilgen mi olduğuna bakın.
- İkisinin de aynı çatı özelliğinde olup olmadığını kontrol edin.
Unutulmaması gereken temel kural: yüklemler çatı bakımından uyumlu olmalıdır. İkisi birlikte etken ya da birlikte edilgen olduğunda anlatım düzgündür.
Sık Karıştırılan Bilgiler
Bu konuda en çok karıştırılan nokta, sadece bir yükleme bakarak karar vermektir. Oysa çatı uyumsuzluğu, iki yüklem arasındaki ilişkiyle anlaşılır. Bu yüzden hem temel cümlenin hem yan cümlenin yüklemi birlikte incelenmelidir.
Bir diğer önemli nokta da şudur: Soruda anlatım bozukluğu aranıyorsa, yüklemlerin farklı çatı özelliklerinde olması güçlü bir ipucudur. Özellikle biri etken, diğeri edilgen olduğunda cümlede uyumsuzluk vardır.
Mini Özet
Çatı uyumsuzluğu, temel cümle ile yan cümledeki yüklemlerin çatı bakımından uyumsuz olmasıdır. Doğru kullanımda yüklemler birlikte etken ya da birlikte edilgen olmalıdır. LGS Türkçe'de bu konu, anlatım bozukluğunu belirleme sorularında önem taşır.
