Virgül ve Zarf-Fiil Kullanımı
LGS Türkçede noktalama işaretleri soruları yalnızca “virgül nerede kullanılır?” bilgisini değil, virgülün kullanılmaması gereken yerleri de ölçer. Zarf-fiillerle ilgili kural bu nedenle önemlidir.
Temel Kural
Türk Dil Kurumunun noktalama kurallarına göre, metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz.
Örneğin:
Eve gelince ödevlerini yaptı.
“Gelince” sözcüğü zarf-fiildir ve ardından virgül kullanılmaz.
Benzer biçimde:
Okula giderken arkadaşını gördü.
“Giderken” sözcüğünden sonra virgül getirilmez.
Art Arda Gelen Zarf-Fiiller
Kuralın önemli istisnası, metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerdir. Bu tür yapılarda virgül kullanılabilir.
Örneğin TDK'nin verdiği kullanım mantığında, birden fazla zarf-fiil yapısı arka arkaya geldiğinde virgül bu yapıları ayırmak için görev alabilir.
Bu nedenle sınavda şu ayrımı yapmak gerekir:
- Tek zarf-fiil yapısı → ardından virgül yok.
- Art arda gelen zarf-fiil yapıları → ayırma amacıyla virgül kullanılabilir.
Zarf-Fiili Nasıl Tanırsın?
Zarf-fiiller fiillere eklenen bazı eklerle cümlede zaman, durum veya biçim anlamı kurar. LGS'de sık karşılaşılan zarf-fiil eklerinden bazıları şunlardır:
- -ken
- -ince / -ınca
- -ip / -ıp / -up / -üp
- -arak / -erek
- -madan / -meden
- -dıkça / -dikçe
Ancak soruda yalnızca eki görmek yeterli değildir. Sözcüğün cümlede gerçekten zarf-fiil görevinde kullanılıp kullanılmadığına da dikkat edilmelidir.
Örnekler
Kitabı bitirince kardeşine verdi.
“Bitirince” zarf-fiildir. Ardından virgül kullanılmaz.
Koşarak eve geldi.
“Koşarak” zarf-fiildir ve virgül gerektirmez.
Düşünüp taşınıp kararını verdi.
Burada birden fazla zarf-fiil yapısı art arda kullanılmıştır. Noktalama değerlendirilirken bu yapıların birbirleriyle ilişkisi dikkate alınır.
LGS İçin Kritik Noktalar
Soruyu çözerken şu sırayı kullan:
- Zarf-fiil eki alan kelimeyi bul.
- Tek bir zarf-fiil mi, art arda gelen bir yapı mı olduğunu belirle.
- Tek zarf-fiilden hemen sonra virgül arama.
- Virgülün başka bir görevle kullanılmış olabileceğini de kontrol et.
Son madde özellikle önemlidir. Cümlede zarf-fiil bulunması, cümlenin hiçbir yerinde virgül kullanılamayacağı anlamına gelmez. Yasak olan, tek zarf-fiil eki almış kelimeden hemen sonra sırf bu yapı nedeniyle virgül koymaktır.
Sık Yapılan Hatalar
En yaygın hata:
Eve gelince, beni aradı.
şeklinde tek zarf-fiilden sonra virgül koymaktır. Standart kural bakımından bu kullanım doğru değildir.
Bir başka hata da “zarf-fiil bulunan cümlede hiç virgül olmaz” biçimindeki aşırı genellemedir. Virgül, cümlede başka bir görevle gerekli olabilir.
Mini Özet
LGS Türkçe için temel bilgi nettir: metin içinde tek zarf-fiil eki almış kelimeden sonra virgül konmaz. Art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerde ise ayırma amacıyla virgül kullanılabilir. Sorularda önce zarf-fiili tespit etmek, sonra virgülün hangi görevle kullanıldığını belirlemek gerekir.
