Kısa Giriş
LGS Türkçe'de sözcükte anlam sorularında bir kelimenin cümle içinde hangi anlamda kullanıldığını ayırt etmek önemlidir. “Dönmek” sözcüğü de bağlama göre farklı anlamlar kazanabilen kelimelerden biridir. Bu nedenle cümlenin tamamını dikkatle okuyup sözcüğün hangi anlamı karşıladığını belirlemek gerekir.
Konu Anlatımı
“Dönmek” sözcüğü tek bir anlama bağlı değildir. Kullanıldığı cümleye göre farklı anlamlar taşıyabilir. LGS’de bu tür sorularda asıl amaç, kelimenin sözlük anlamını ezberlemekten çok bağlam içindeki görevini kavramaktır.
“Dönmek” sözcüğü şu anlamlarda kullanılabilir:
1. Kendini bir yandan bir yana çevirmek
Bu kullanımda sözcük, bir kişinin ya da varlığın yön değiştirmesi anlamı taşır. Yani fiziksel olarak bir tarafa yönelme durumu vardır. Cümlede hareket ve yön değiştirme ön plandadır.
2. Geri gelmek veya geri gitmek
Bu anlamda “dönmek”, bulunulan yerden önceki yere gitmek ya da yeniden gelmek anlamında kullanılır. Burada temel düşünce, bir yere yeniden ulaşma ya da eski konuma geçmedir.
3. Bir konuyu yeniden söz konusu etmek veya hatırlamak
Bazı cümlelerde “dönmek” gerçek anlamdan uzaklaşıp bir düşünceye, konuya ya da hatıraya yönelmeyi anlatır. Bu kullanımda fiziksel bir hareket değil, zihinsel ya da konuşma içinde yeniden ele alma durumu vardır.
4. Hileyle veya gizlice bir şeylerin yapılması
Bu kullanımda “dönmek” sözcüğü, gizli işler veya hileli durumlar için kullanılır. Cümlenin anlamında açık olmayan, saklı yürütülen bir durum sezilir.
LGS İçin Kritik Noktalar
LGS’de “dönmek” sözcüğünün anlamını bulurken yalnızca kelimenin kendisine bakmak yeterli olmaz. Öncesindeki ve sonrasındaki ifadeler, sözcüğün hangi anlamı taşıdığını gösterir. Sorularda çoğu zaman aynı kelime farklı cümlelerde farklı anlamlarda kullanılabilir. Bu yüzden kelimeyi tek başına değil, cümle içindeki görevine göre değerlendirmek gerekir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
“Dönmek” sözcüğü her zaman fiziksel hareket bildirmez. Öğrenciler bazen bu sözcüğü gördüklerinde doğrudan yön değiştirme anlamını düşünür. Oysa bazı cümlelerde geri gelmek, bir konuyu yeniden açmak ya da gizli işler yapılması anlamı öne çıkabilir. Yani doğru anlam, kelimenin yanında yer alan diğer sözlerle belirlenir.
Mini Özet
“Dönmek” sözcüğü çok anlamlıdır. Cümleye göre:
- bir yöne çevrilmek,
- geri gelmek veya geri gitmek,
- bir konuyu yeniden gündeme getirmek ya da hatırlamak,
- gizli veya hileli işler yapılması anlamlarında kullanılabilir. LGS Türkçe’de bu tür sorularda bağlamı dikkatle incelemek doğru sonuca ulaştırır.
Sık Sorulan Sorular
“Dönmek” sözcüğünün anlamı nasıl bulunur?
Kelimenin bulunduğu cümlenin tamamı okunur ve hangi durumu anlattığı belirlenir. Anlamı bağlam ortaya çıkarır.
LGS’de bu konu nasıl sorulur?
Genellikle bağlama göre sözcük anlamı biçiminde sorulur. Aynı sözcüğün farklı cümlelerde hangi anlamda kullanıldığı sorgulanabilir.
“Dönmek” sözcüğü her cümlede aynı anlamı mı taşır?
Hayır. Cümleye göre farklı anlamlar kazanır. Bu yüzden çok anlamlı bir sözcüktür.
