Kısa Giriş
Amortisman sorularında sadece hesaplama değil, yöntemin değiştiği yılda hangi tutarın esas alınacağı ve giderin hangi hesaba kaydedileceği de önemlidir. SGS’de özellikle azalan bakiyeler yönteminden eşit tutarlar yöntemine geçişte kalan değer ve kalan ömür birlikte değerlendirilir.
Konu Anlatımı
Azalan bakiyeler yöntemi uygulanırken her yıl amortisman, ilgili oran üzerinden net değer dikkate alınarak hesaplanır. Ancak sonraki bir yılda eşit tutarlar yöntemine geçilirse, artık eski oranla devam edilmez. Bu aşamada önce varlığın o tarihteki net defter değeri bulunur. Sonra bu tutar, kalan faydalı ömre bölünerek yeni yıllık amortisman payı belirlenir.
Verilen örnekte amortisman oranı normal yöntemde %20, azalan bakiyelerde ise %40’tır. 2022 yılında ayrılan amortisman 800.000 TL’dir ve yıl sonundaki net değer 1.200.000 TL olur. 2023 yılında %40 oranına göre 480.000 TL amortisman ayrılır. Böylece kalan net defter değeri 720.000 TL’ye düşer.
2024 yılında yöntem değiştirildiğinde artık hesaplama yeni duruma göre yapılır. Kalan ömür 8 yıl olduğundan, 720.000 TL doğrudan 8’e bölünür. Bu durumda 2024 yılı amortisman gideri 90.000 TL olarak bulunur.
Varlık üretimde kullanılan bir makine ise ayrılan amortismanın fonksiyonel açıdan doğru hesaba kaydedilmesi gerekir. Bu tür sorularda gider, 770 hesabına değil 730 Genel Üretim Giderleri hesabına alınır. Sınavda çoğu hata hesaplamadan değil, gider hesabının yanlış seçilmesinden kaynaklanır.
SGS Kritik Noktaları
Yöntem değişikliğinde sınavın odaklandığı temel nokta şudur: Yeni yılda amortisman, eski oranla değil kalan net defter değeri ve kalan ömür üzerinden hesaplanır. Ayrıca üretimde kullanılan iktisadi kıymetlerde gider hesabı olarak 730 dikkate alınmalıdır. Soru yevmiye kaydı şeklinde gelirse hem tutarı hem de hesabın niteliğini birlikte kontrol etmelisin.
Karıştırılan Bilgiler
Öğrenciler çoğu zaman eşit tutarlar yöntemine geçince ilk maliyet bedelini yeniden esas alır. Oysa geçiş tarihinde önemli olan başlangıç maliyeti değil, o anda kalan net defter değeridir. Bir başka karışıklık ise 730 ve 770 hesapları arasındadır. Üretimle ilgili makine amortismanı genel yönetim gideri değildir; bu nedenle 730 hesap kullanılır.
Mini Özet
Azalan bakiyeler yönteminden normal yönteme geçildiğinde önce net defter değeri bulunur, sonra bu tutar kalan ömre bölünür. Örnekte 2024 yılı için amortisman 90.000 TL’dir. Makine üretimde kullanılıyorsa gider kaydı 730 Genel Üretim Giderleri hesabına yapılır.
