Kısa Giriş
Garantili ve koruma amaçlı fonlara ilişkin düzenlemelerde, portföy sınırlamaları bazı yönleriyle genel fon uygulamalarından ayrılır. SPL kapsamında bu başlıkta özellikle hangi işlemlerde istisna bulunduğu, borsa dışı sözleşmelerin hangi şartlarla portföye alınabildiği, türev araçların kullanım amacı, karşı taraf riski sınırı ve Kurula bildirim yükümlülükleri öne çıkar.
Konu Anlatımı
1. Borsada işlem görme esaslarına ilişkin istisnalar
Garantili ve koruma amaçlı fonların portföyüne alınan bazı varlıklar için, “Fon Portföyündeki Varlıkların Borsada İşlem Görme Esasları” başlıklı bölümün (a) ve (b) bentleri uygulanmaz. Bu istisna;
- ters repo sözleşmeleri,
- özel sektör tarafından ihraç edilen borçlanma araçları,
- kira sertifikaları,
- Kurulca uygun görülen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri,
- diğer sermaye piyasası araçları bakımından geçerlidir.
Bu nokta, garantili ve koruma amaçlı fonlar için özel bir düzenleme olduğunu gösterir.
2. Borsa dışında ters repo ve diğer sermaye piyasası araçlarına yatırım
Eğer vade ve diğer sözleşme koşulları bakımından borsada işlem gören eşdeğer bir araç bulunmuyorsa, bu fonlar borsa dışında ters repo sözleşmelerine taraf olabilir. Aynı durumda Kurulca uygun görülen diğer sermaye piyasası araçlarına da yatırım yapılabilir.
Burada önemli bir ayrıcalık daha vardır: Borsa dışında taraf olunan ters repo sözleşmeleri açısından, “Fonun Kredi İşlemleri ile Repo ve Ters Repo İşlemlerine İlişkin Sınırlamalar” bölümünün 2/(b) bendindeki %10’luk sınırlama garantili ve koruma amaçlı fonlar için uygulanmaz.
3. Türev araçların koruma amaçlı fonlarda kullanım sınırı
Koruma amaçlı fonlarda türev araçlara ilişkin temel kural oldukça nettir. Opsiyon sözleşmesi satın alınması hariç olmak üzere, türev araçlar portföye ancak riskten korunma amacıyla alınabilir.
Yani koruma amaçlı fonlarda türev araçların serbest kullanımından değil, amaca bağlı ve sınırlı kullanımdan söz edilir.
4. Borsa dışı sözleşmelerde Kurula belge gönderimi
Fon portföyüne borsa dışından alınan sözleşmelerin, ilgili düzenlemede “Borsa Dışında Taraf Olunan Sözleşmelere İlişkin Sınırlamalar” başlıklı bölümün (b) ve (ç) bentlerinde sayılan niteliklere uygun olduğunu gösteren bilgi ve belgeler, sözleşmelerin portföye dahil edilmesini takip eden 10 iş günü içinde Kurula gönderilir.
Kurul, bu sözleşmelerin gerekli nitelikleri taşımadığını tespit ederse:
- sözleşme portföyden çıkarılır,
- yerine Kurul düzenlemelerine uygun sözleşme portföye alınır,
- bu nedenle oluşan masraf ve zararlar fon malvarlığına yansıtılamaz.
Ayrıca türev araç sözleşmelerine ilişkin imzaların, sözleşmeler portföye alındıktan sonra en geç 1 ay içinde tamamlanması gerekir. Bu sözleşmeler, imza tarihinden itibaren 5 yıl süreyle kurucu ve yönetici nezdinde saklanmalıdır.
5. Borsa dışı türev araçlarda karşı taraf riski
Fonların portföylerine borsa dışından alınan türev araçlar nedeniyle maruz kalınan karşı taraf riski, fon toplam değerinin %20’sini aşamaz.
Bu sınırlamada dikkat edilmesi gereken özel nokta şudur: Uyumun yalnızca bu varlıkların portföye dahil edilmesi aşamasında sağlanması yeterlidir.
SPL için Kritik Noktalar
- Ters repo, özel sektör borçlanma araçları, kira sertifikaları, uygun görülen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer sermaye piyasası araçlarında bazı borsada işlem görme esasları uygulanmaz.
- Borsada eşdeğeri yoksa borsa dışında ters repo yapılabilir ve Kurulca uygun görülen diğer sermaye piyasası araçlarına yatırım yapılabilir.
- Borsa dışı ters repolarda %10’luk sınırlama garantili ve koruma amaçlı fonlar için uygulanmaz.
- Koruma amaçlı fonlarda, opsiyon sözleşmesi satın alınması hariç türev araçlar yalnızca riskten korunma amacıyla kullanılabilir.
- Borsa dışı sözleşmelere ilişkin tevsik edici belgeler 10 iş günü içinde Kurula gönderilir.
- Uygun bulunmayan sözleşmeler portföyden çıkarılır; doğan masraf ve zararlar fon malvarlığına yüklenemez.
- Türev sözleşmelerde imzalar en geç 1 ay içinde tamamlanır ve 5 yıl saklanır.
- Borsa dışı türev araçlardan kaynaklanan karşı taraf riski fon toplam değerinin %20’sini aşamaz.
- %20 karşı taraf riski sınırında uyumun, yalnızca portföye dahil edilme anında sağlanması yeterlidir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
%10 ve %20 sınırlarının karıştırılması
En sık karışan noktalardan biri budur. Borsa dışında taraf olunan ters repo sözleşmelerinde genel düzenlemedeki %10 sınırı bu fonlar için uygulanmaz. Buna karşılık, borsa dışı türev araçlardan doğan karşı taraf riski için %20 sınırı vardır.
Türev araçların serbestçe kullanılabildiği düşüncesi
Koruma amaçlı fonlarda türev araçlar genel yatırım amacıyla kullanılamaz. Opsiyon sözleşmesi satın alınması hariç, kullanım yalnızca riskten korunma amacıyla mümkündür.
Kurula bildirim süresi ile imza tamamlama süresinin karıştırılması
Borsa dışı sözleşmelere ilişkin bilgi ve belgeler 10 iş günü içinde Kurula gönderilir. Türev araç sözleşmelerindeki imzaların tamamlanma süresi ise en geç 1 aydır.
Mini Özet
Garantili ve koruma amaçlı fonlarda portföy sınırlamaları bakımından bazı özel istisnalar vardır. Belirli araçlar için borsada işlem görme esaslarının bazı bentleri uygulanmaz. Borsada eşdeğer araç bulunmaması halinde borsa dışı ters repo ve uygun görülen diğer sermaye piyasası araçlarına yatırım yapılabilir. Koruma amaçlı fonlarda türev araçlar, opsiyon sözleşmesi satın alınması hariç, sadece riskten korunma amacıyla kullanılabilir. Borsa dışı sözleşmeler için Kurula 10 iş günü içinde belge gönderilir; borsa dışı türevlerde karşı taraf riski ise fon toplam değerinin %20’si ile sınırlıdır.
Sık Sorulan Sorular
Fonun sona ermesi hangi hallerde gündeme gelir?
Fon; bilgilendirme dokümanlarında süre öngörülmüşse bu sürenin bitmesi, fon süresizse kurucunun Kurulun uygun görüşünü aldıktan sonra altı ay sonrası için feshi ihbar etmesi, kurucunun faaliyet şartlarını kaybetmesi, mali durumunun taahhütlerini karşılayamayacak kadar zayıflaması, iflası veya tasfiyesi ya da fonun kendi mali yükümlülüklerini karşılayamaz durumda olması ve benzer nedenlerle devamının yatırımcı yararına olmadığının Kurulca tespit edilmesi gibi nedenlerle sona erebilir.
Tasfiye halinde katılma payları açısından hangi kurallar uygulanır?
Fon malvarlığı içtüzük ve izahnamede yer alan ilkelere göre tasfiye edilir ve tasfiye bakiyesi katılma payı sahiplerine payları oranında dağıtılır. Tasfiye durumunda yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılabilir. Fesih ihbarından sonra yeni katılma payı ihraç edilemez. Tasfiye anından itibaren ise hiçbir katılma payı ihraç edilemez ve geri alınamaz.
Altı aylık süre sonunda iade edilmemiş katılma payları varsa ne olur?
Altı aylık sürenin sonunda hâlâ fona iade edilmemiş katılma payları varsa, yatırımcıların satış talimatı beklenmeden paylar satılır. Elde edilen tutarlar, kurucu ve katılma payı alım satımı yapan kuruluş nezdinde açılacak hesaplarda yatırımcılar adına ters repoda veya Kurulca uygun görülen diğer sermaye piyasası araçlarında nemalandırılır.
Kurucunun iflası veya tasfiyesi halinde fon nasıl devredilir?
Kurucunun iflası veya tasfiyesi halinde Kurul, fonu tasfiye amacıyla uygun göreceği başka bir portföy yönetim şirketine devreder. Portföy saklayıcısının mali durumunun zayıflaması, iflası veya tasfiyesi halinde ise kurucu, fon varlığını Kurulca uygun görülecek başka bir portföy saklayıcısına devreder.
İflas veya tasfiye dışında fon devri mümkün müdür?
Evet. İflas veya tasfiye halleri dışında fonun başka bir kurucuya devri, ancak Kurulun uygun görüşünün alınması kaydıyla mümkündür. Ayrıca devir kapsamındaki masraflar fona yansıtılamaz.
Kurucu değişikliğinde sorumluluk nasıl paylaşılır?
Kurucu değişikliğinin gerçekleştiği tarihten önce mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerden her iki kurucu da müteselsilen sorumludur.
Fonların birleştirilmesi veya dönüştürülmesi nasıl yapılır?
Kurucuların talebi üzerine Kurulun uygun görüşü alınarak veya Kurulca gerekli görülen durumlarda fonlar birleştirilebilir veya dönüştürülebilir; şemsiye fonların kurucuları değiştirilebilir. Dönüştürme ve birleştirme halinde yapılacak değişikliklere ilişkin izahname onayı için Kurula başvurulur.
Yatırımcılar değişikliklerden nasıl haberdar edilir?
Değişiklikler ve gerekçelerini içeren Kurulca onaylı duyuru metni, Kurul tarafından verilen izin yazısını takip eden 6 iş günü içinde KAP’ta ve kurucunun resmi internet sitesinde ilan edilir. Duyuru metninde, değişikliklerin yürürlüğe giriş tarihi yayım tarihinden itibaren 30 günden az olmayacak şekilde gösterilmelidir.
