Kısa Giriş
İzahname değişiklikleri, SPL Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları dersinde dikkat gerektiren başlıklardan biridir. Bu konuda özellikle hangi değişikliklerin Kurul onayına tabi olduğu, hangi metinlerin yalnızca bildirimle değiştirilebildiği, ilan süreleri ve yürürlük tarihleri önem taşır. Sorularda çoğu zaman süreler, ilan yerleri ve izahname ile yatırımcı bilgi formu arasındaki farklar öne çıkar.
Konu Anlatımı
1. İzahname değişikliği hangi durumda önem kazanır?
Yatırımcıların yatırım kararını etkileyebilecek ve önceden bilinmesi gereken nitelikteki değişiklikler, fon katılma paylarının ihracına ilişkin izahname düzenlemeleri kapsamında Kurul tarafından incelenir, onaylanır ve ilan edilir. Burada temel ölçüt, değişikliğin yatırımcı açısından karar etkisi taşımasıdır.
İzahname değişikliklerine ilişkin düzenlenen duyuru metni, izin yazısının şirket tarafından tebellüğ edildiği tarihi izleyen iş günü KAP'ta ve kurucunun resmi internet sitesinde ilan edilir. Ayrıca yeni hususların yürürlüğe giriş tarihi de duyuru metninde gösterilir. Bu yürürlük tarihi 10 iş gününden daha az olamaz.
2. Yatırımcı bilgi formunda değişiklik nasıl yapılır?
Yatırımcı bilgi formunda yapılacak değişikliklerde Kurul onayı aranmaz. Ancak bunun tamamen serbest olduğu düşünülmemelidir. Üç temel şart vardır:
- Değişikliklerin altı iş günü önce Kurula bildirilmesi gerekir.
- Değişikliklerin içtüzük ve izahnameye uygun olması zorunludur.
- Değişikliği takip eden iş günü KAP'ta ve kurucunun resmi internet sitesinde ilan yapılmalıdır.
Bu nedenle izahname ile yatırımcı bilgi formu arasında en önemli ayrımlardan biri, birinde Kurul onayı bulunması, diğerinde ise önceden bildirim esasının geçerli olmasıdır.
3. Bilgilendirme dokümanlarında kullanılacak ifade sınırı
Bilgilendirme dokümanlarında yapılan açıklamalarda, Kurul onayının Kurulun veya kamunun tekeffülü olarak anlaşılmasına yol açabilecek açık ya da dolaylı ifadelere yer verilemez. Yani Kurul onayı, bir güvence veya taahhüt gibi sunulamaz.
4. Katılma payına ilişkin temel bilgiler
Katılma payı, yatırımcının sahip olduğu hakları taşıyan ve fona katılımını gösteren, kayden izlenen bir sermaye piyasası aracıdır. Katılma paylarının itibari değeri yoktur.
Fon birim pay değeri ise fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle bulunur. Bu değer, katılma paylarının alım satımında esas alınan fiyattır.
5. Birim pay değerinin hesaplanması ve ilanı
Fonların birim pay değerinin günlük olarak hesaplanması ve ilan edilmesi esastır. Ancak bilgilendirme dokümanlarında hüküm varsa aynı gün içinde iki fiyat açıklanabilir. Ayrıca Kurul, Tebliğ'de belirtilen haller dışında da günlük hesaplama ve açıklama kuralına istisna getirebilir.
Bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre hesaplanan birim pay değeri, katılma paylarının alım satım yerlerinde duyurulur.
6. Alım satım emirlerinde fiyat esasları
Para piyasası fonları ile kısa vadeli borçlanma araçları fonları dışındaki fonlarda, katılma payı alım satım emirleri emrin verilmesini izleyen ilk hesaplamada bulunacak pay fiyatı üzerinden yerine getirilir.
Para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında ise alım satım emirleri en son ilan edilen birim pay fiyatı üzerinden gerçekleştirilir. Bununla birlikte bilgilendirme dokümanlarında belirtilmek şartıyla, bu fonlarda alım işlemi ile satım işlemi farklı birim pay fiyatı üzerinden de yapılabilir.
7. Olağanüstü durumlarda ne olabilir?
Savaş, doğal afet, ekonomik kriz, iletişim sistemlerinin çökmesi, ilgili pazar veya platformun kapanması, bilgisayar sistemlerindeki arızalar ya da şirketin mali durumunu etkileyebilecek önemli bir bilginin ortaya çıkması gibi olağanüstü durumlarda, Kurulca uygun görülürse katılma paylarının birim pay değeri hesaplanmayabilir ve alım satım durdurulabilir.
8. Katılma payı sahiplerine temettü
Fon katılma payı sahiplerine temettü dağıtılması mümkündür.
9. Katılma paylarının alımı ve satımı
Katılma payı alımı, birim pay değerinin tam olarak nakden teslim edilerek ödenmesiyle yapılır. Katılma payı satımı ise yatırımcının paylarını bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade ederek paraya çevirmesi suretiyle gerçekleşir.
Fon toplam değerinin en az %80'i oranında altına yatırım yapan fonlarda, Kurul onayı alınmak kaydıyla katılma payı alım satımında altın da kullanılabilir.
Katılma paylarının günlük alım satımı esastır. Ancak fon türü ve niteliği dikkate alınarak Kurul bu konuda istisna getirebilir.
10. Giriş-çıkış komisyonu ve duyuru yükümlülüğü
İzahname ve yatırımcı bilgi formunda şartları belirlenmiş olmak kaydıyla, katılma paylarının alım ve satımlarında giriş-çıkış komisyonu uygulanabilir. Ancak kurucu, yönetici ve bunlarla doğrudan veya dolaylı ilişkili olanlar tarafından kurulan ya da yönetilen fonların katılma payları fon portföyüne dahil edilirse, bu fonlara giriş veya çıkış komisyonu ödenemez.
Komisyon tutarı fon, kurucu, yönetici, katılma paylarının alım satımını yapan kuruluşlar veya portföy saklayıcısı arasında paylaştırılabilir. Bu komisyonlar yalnızca bilgilendirme dokümanlarında değil, kurucunun resmi internet sitesinde ve KAP'ta da ilan edilir. Ayrıca hangi şartlarda yatırımcıdan tahsil edileceği ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.
11. Katılma paylarının işlem görmesi ve alım satım kanalları
İzahnamede hüküm bulunması ve Borsanın uygun görmesi halinde katılma payları Borsada işlem görebilir.
Katılma paylarının alım satımı, Kurulun aracılık ve portföy yöneticiliği hizmetine ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde yapılır.
Borsada işlem görmeyen katılma paylarının borsa dışında alım satımı da mümkündür; ancak bunun için bilgilendirme dokümanlarında hüküm bulunmalıdır. Bu durumda kurucu dışında alım satımı yapabilecek kuruluşların KAP'ta ilan edilmesi zorunludur.
Kurucu ve/veya yönetici tarafından katılma paylarının fon adına alım satımı esastır. Ayrıca kurucu, fonun katılma paylarını kendi portföyüne dahil edebilir. Katılma paylarının satışına başlanmadan önce kurucu ve/veya yönetici tarafından fona avans da tahsis edilebilir.
Kurul, uygun görülen fonların merkezi bir fon dağıtım platformuna dahil edilmesine ve yatırım kuruluşları ile portföy yönetim şirketlerinin bu platformda işlem gören katılma paylarının alım satımına aracılık etmesine yönelik düzenlemeler yapabilir.
12. Yabancı para üzerinden alım satım
Fon toplam değerinin en az %80'i oranında yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına yatırım yapan fonlar ile unvanında "Döviz" ibaresi bulunan fonlarda, TCMB ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak ve Kurul onayıyla, katılma payı alım satımı TCMB tarafından günlük alım satım kurları ilan edilen yabancı para birimleri üzerinden yapılabilir.
13. Farklı pay grupları
Aynı fon çatısı altında farklı pay grupları oluşturulabilir. Bu yapı; yönetim ücreti, portföy yönetim ücreti, pazarlama satış dağıtım ücreti ayrıştırılarak ve/veya giriş-çıkış komisyonu uygulanarak kurulabilir. Söz konusu ücret ve komisyonlar fon, kurucu, yönetici, katılma payı alım satımını yapan kuruluşlar ve portföy saklayıcısı arasında paylaştırılabilir.
SPL İçin Kritik Noktalar
- İzahname değişikliğinde Kurul incelemesi, onayı ve ilanı vardır.
- Duyuru metni, izin yazısının tebellüğünü izleyen iş günü KAP'ta ve kurucunun resmi internet sitesinde yayımlanır.
- Yeni hususların yürürlük tarihi 10 iş gününden az olamaz.
- Yatırımcı bilgi formu değişikliklerinde Kurul onayı aranmaz; ancak altı iş günü önce Kurula bildirim gerekir.
- Yatırımcı bilgi formu değişikliği, değişikliği takip eden iş günü KAP'ta ve kurucunun internet sitesinde ilan edilir.
- Kurul onayı hiçbir şekilde güvence veya tekeffül gibi gösterilemez.
- Katılma paylarının itibari değeri yoktur.
- Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır.
- Günlük hesaplama ve ilan esastır.
- Para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında en son ilan edilen fiyat esastır.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- İzahname değişikliği ile yatırımcı bilgi formu değişikliği aynı usule tabi değildir.
- İzahname değişikliğinde onay aranırken, yatırımcı bilgi formunda bildirim esası vardır.
- İzahname değişikliğinde yürürlük tarihi için en az 10 iş günü şartı bulunur.
- Yatırımcı bilgi formu değişikliğinde öne çıkan süre altı iş günü önceden Kurula bildirimdir.
- Katılma payının itibari değeri yoktur; birim pay değeri ise alım satıma esas fiyattır.
- Günlük alım satım esas olmakla birlikte, Kurul istisna getirebilir.
Mini Özet
İzahname değişiklikleri bakımından temel ayrım şudur: yatırım kararını etkileyebilecek değişiklikler Kurul tarafından incelenir, onaylanır ve ilan edilir. Duyuru, izin yazısının tebellüğünü izleyen iş günü KAP'ta ve kurucunun resmi internet sitesinde yapılır; yürürlük tarihi ise 10 iş gününden kısa olamaz. Yatırımcı bilgi formu değişikliklerinde ise Kurul onayı aranmaz, ancak altı iş günü önceden bildirim ve sonrasında ilan zorunludur. Bu çerçeveye ek olarak katılma payı, birim pay değeri, günlük fiyat hesaplama, komisyon uygulamaları ve alım satım esasları da konunun tamamlayıcı parçalarıdır.
