Kısa Giriş
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeler, SPL kapsamında güncel ve dikkat edilmesi gereken başlıklardan biridir. 7518 sayılı Kanun ile birlikte ülkemizde faaliyet gösteren veya gösterecek kripto varlık hizmet sağlayıcıları, Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında Kurulun düzenleme ve denetimi altına alınmıştır. Bu çerçevede hem faaliyet alanı hem de saklama hizmeti açık biçimde tanımlanmıştır.
Konu Anlatımı
1. Temel yasal çerçeve
7518 sayılı “Sermaye Piyasası Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, 02.07.2024 tarihli ve 32590 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu düzenleme ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları SPKn kapsamına alınmıştır.
SPKn kapsamına giren faaliyetler; kripto varlıkların alım satımı, takası, transferi, bunların gerektirdiği saklama hizmeti ile kripto varlıkların veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimi faaliyetleridir. Bu faaliyetlerin bir veya birkaçının düzenli uğraşı, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra edilmesi hâlinde ilgili ortam SPKn kapsamında değerlendirilir.
2. Tanımlar
Konuya ilişkin temel kavramların doğru ayrılması önemlidir:
- Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bunlara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamalardır.
- Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklardır.
- Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde belirlenen diğer kuruluşları kapsar. Buna kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımıyla ilgili hizmet sunan yapılar da dâhildir.
- Kripto varlık saklama hizmeti: Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması, yönetimi veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetleridir.
- Platform: Kripto varlık alım satımı, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşlardır.
3. Kuruluş ve faaliyete başlama şartı
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulabilmesi ve faaliyete başlayabilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur. Ayrıca bu kuruluşlar, münhasıran Kurulca belirlenecek faaliyetleri yerine getirir.
Kurul; kuruluş, faaliyete başlama, ortaklar, yöneticiler, personel, organizasyon yapısı, sermaye ve sermaye yeterliliği, yükümlülükler, bilgi sistemleri, teknolojik altyapı, pay devirleri, yapılabilecek faaliyetler, faaliyetlerin geçici veya sürekli durdurulması ve uyulacak diğer ilke ve esasları belirleme yetkisine sahiptir.
Pay devirlerinde de Kurul izni zorunludur. Bu zorunluluğa aykırı pay devirleri pay defterine kaydedilmez; aykırı şekilde yapılan kayıtlar ise hükümsüzdür.
4. Güvenlik, iç kontrol ve teknolojik altyapı
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, sistemlerinin güvenli şekilde yönetilebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmak, önlemleri almak ve gerekli iç kontrol birim ve sistemlerini kurmakla yükümlüdür.
Kurulun kuruluş veya faaliyete başlama izni verebilmesi için bilgi sistemleri ve teknolojik altyapının, TÜBİTAK tarafından belirlenecek kriterlere uygun olması aranır. Bu nokta, teknolojik yeterliliğin sadece iç süreç meselesi olmadığını, izin mekanizmasının da parçası olduğunu gösterir.
5. Sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracı
Kurul, sermaye piyasası araçlarının MKK tarafından kayden izlenmesi yerine, bunların kripto varlık olarak ihraç edilmesine ve oluşturulup saklandıkları kripto varlık hizmet sağlayıcılarının sunduğu elektronik ortamda kayden izlenmesine ilişkin esaslar belirleyebilir.
Bu durumda hakların izlenmesi, üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi ve devri bakımından, ilgili elektronik ortamdaki kayıtlar esas alınır. Ayrıca Kurul, bu kayıtlarla MKK sistemi arasında entegrasyon sağlanmasını zorunlu tutabilir. Bu alandaki usul ve esaslar da Kurul tarafından belirlenir.
SPL için Kritik Noktalar
- 7518 sayılı Kanun ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları SPKn kapsamına alınmıştır.
- Düzenleme ve denetim yetkisi Kurula aittir.
- Kuruluş ve faaliyete başlama için Kurul izni zorunludur.
- Pay devirlerinde de Kurul izni gerekir.
- İzinsiz veya aykırı pay devirleri pay defterine kaydolunmaz; yapılan kayıtlar hükümsüzdür.
- Saklama hizmeti sadece kripto varlıkların değil, transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması ve yönetimini de kapsar.
- Bilgi sistemleri ve teknolojik altyapıda TÜBİTAK kriterlerine uygunluk aranır.
- İç kontrol birim ve sistemlerinin oluşturulması yükümlülüktür.
- Platform kavramı yalnızca alım satımı değil; ilk satış veya dağıtım, takas, transfer ve saklama işlemlerini de kapsar.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Cüzdan ile saklama hizmeti aynı şey değildir. Cüzdan bir yazılım, donanım, sistem veya uygulamayı ifade ederken; saklama hizmeti müşteri kripto varlıklarının veya özel anahtarlarının saklanması ve yönetimine ilişkindir.
- Platform ile kripto varlık hizmet sağlayıcı eş anlamlı değildir. Platform, hizmet sağlayıcı türlerinden biridir; hizmet sağlayıcı kavramı daha geniştir.
- Düzenleme yalnızca alım satım faaliyetiyle sınırlı değildir. Takas, transfer, ilk satış ya da dağıtım ve saklama da kapsam içindedir.
- MKK sistemi tamamen dışlanmış değildir. Kurul, elektronik ortam kayıtları ile MKK arasında entegrasyon zorunluluğu getirebilir.
Mini Özet
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 7518 sayılı Kanun ile SPKn kapsamına alınmış ve Kurulun düzenleme ile denetimine tabi hâle gelmiştir. Bu yapılar için kuruluş ve faaliyete başlama izni zorunludur. Saklama hizmeti, yalnızca kripto varlıkların değil, özel anahtarların saklanması ve yönetimini de içerir. Bilgi sistemleri, teknolojik altyapı, iç kontrol ve pay devirleri gibi konular Kurul düzenlemelerine tabidir. Ayrıca bu alanda III-35/B.1 ve III-35/B.2 sayılı tebliğlerle ayrıntılı ikincil düzenleme yapılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları hangi düzenleme ile SPKn kapsamına alınmıştır?
7518 sayılı “Sermaye Piyasası Kanunu’nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile SPKn kapsamına alınmıştır.
Kuruluş ve faaliyete başlama için hangi izin gerekir?
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulabilmesi ve faaliyete başlayabilmesi için Kuruldan izin alınması zorunludur.
Kripto varlık saklama hizmeti neleri kapsar?
Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanması, yönetimi ve Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetlerini kapsar.
Teknolojik altyapı bakımından hangi kurumun kriterleri önemlidir?
Kuruluş veya faaliyete başlama izni verilebilmesi için bilgi sistemleri ve teknolojik altyapıda TÜBİTAK tarafından belirlenecek kriterlere uygunluk aranır.
İkincil düzenlemeler hangileridir?
13.03.2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan III-35/B.1 sayılı Tebliğ ile III-35/B.2 sayılı Tebliğ bu alandaki ikincil düzenlemelerdir.
