Kısa Giriş
Mevzuatın bilinmesi, SPL kapsamında sermaye piyasası çalışanlarının temel sorumluluk alanlarından biridir. Bu konuda beklenen, sadece ilgili kuralları duymuş olmak değil; sermaye piyasası faaliyetini doğru, tam ve yetkin şekilde yürütecek ölçüde mevzuatı öğrenmek, güncel tutmak ve uygulamaktır. Ayrıca kurum içi düzenlemeler ile davranış kurallarına uyum da bu çerçevenin parçasıdır.
Konu Anlatımı
Sermaye piyasası çalışanı, sermaye piyasasına ilişkin mevzuatı ve ilgili diğer düzenlemeleri bilmelidir. Bunun yanında çalıştığı kurumun iç düzenlemelerini öğrenmeli, kendisini güncel tutmalı ve tüm bu kurallara uygun hareket etmelidir. Buradaki temel ölçüt, kişinin sunduğu sermaye piyasası faaliyetini tam ve yetkin şekilde yerine getirebilecek düzeyde yasal çerçeveye hakim olmasıdır. Bu durum, her çalışan için her mevzuat alanında uzmanlık zorunluluğu olduğu anlamına gelmez.
Eğer müşteri işlemleri veya sunulan faaliyetler yurt dışını da kapsıyorsa, ilgili ülke düzenlemeleri de dikkate alınmalıdır. Türk mevzuatı ile yabancı ülke mevzuatı arasında çelişki varsa ya da bunlardan birinde konuya ilişkin açık bir düzenleme bulunmuyorsa, daha katı olan düzenlemeye göre hareket edilmelidir. Bu yaklaşım, sadece hukuki uygunluk açısından değil, yatırımcıların ve sermaye piyasasının korunması açısından da önemlidir.
Kurum içi kuralların bilinmesi de en az dış mevzuat kadar önem taşır. Sermaye piyasası çalışanı, çalıştığı kurumun davranış kurallarını ve iç düzenlemelerini bilmek zorundadır. Bir eylem açıkça yasaklanmamış olsa bile, etik açıdan sermaye piyasasını veya yatırımcıların çıkarlarını zedeleme ihtimali taşıyorsa bu eylemden kaçınılmalıdır.
Mevzuat ihlali konusunda çalışan pasif kalamaz. Kasıtlı ihlal yapılmamalı, ihlal ihtimali ortaya çıktığında kişi kendisini konunun dışında tutmalı, ihlal edenlere yardımcı olmamalı ve durumu kurum yetkililerine bildirmelidir. Bir iş veya işlemin mevzuata aykırı olduğunu fark eden çalışan, önce ilgili kişileri uyarmalıdır. Buna rağmen işlem sürdürülüyorsa, o eylemle ve gerekirse kurumla ilişkisini kesmesi gerekir. Gerektiği durumda SPK, MASAK ve/veya TSPB'ye bildirim yapılmalıdır.
Mevzuatın uygulanmasında çelişkili bir durum ortaya çıkarsa, sermaye piyasası çalışanı kurumun mevzuata uyum biriminden ve/veya hukuk bölümünden destek almalıdır. Ancak yalnızca görüş almak, kişiyi otomatik olarak sorumluluktan kurtarmaz. Çalışan, açık bir aykırılığı fark etmişse gereken adımların atılmasını sağlamakla yükümlüdür.
Sermaye piyasası kurumlarının da bu alanda sorumluluğu vardır. Kurumlar, çalışanların ilgili mevzuata kolayca erişebilmesini sağlamalı, değişiklikler hakkında güncel kalmalarına yardımcı olacak süreçler kurmalı, eğitim imkanı sunmalı ve olası ihlallerin kurum içinde bildirilebileceği bir ortam oluşturmalıdır.
SPL İçin Kritik Noktalar
- Mevzuatı bilme yükümlülüğü vardır; fakat her konuda uzman olma zorunluluğu yoktur.
- Ölçüt, sunulan sermaye piyasası faaliyetini tam ve yetkin şekilde yürütecek düzeyde bilgi sahibi olmaktır.
- Türk mevzuatı ile yabancı düzenlemeler arasında çatışma varsa daha katı olan uygulanır.
- Kurum içi düzenlemeler ve davranış kuralları da bağlayıcıdır.
- Yasaklanmamış bir davranış, yatırımcıya veya piyasaya zarar verecekse etik açıdan yapılmamalıdır.
- İhlal fark edildiğinde önce uyarı, sonuç alınamazsa ilişkiden çekilme ve gerekli hallerde bildirim esastır.
- Uyum veya hukuk biriminden görüş almak önemlidir; fakat bu durum kişisel sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Sık Karıştırılan Bilgiler
Birinci karışıklık, mevzuatı bilme yükümlülüğünün her alanda hukuk uzmanı olmayı gerektirdiği düşüncesidir. Oysa beklenen şey, yürütülen faaliyet için gerekli yasal çerçeveyi yeterli düzeyde bilmektir.
İkinci karışıklık, yabancı ülkede bir düzenleme yoksa işlemin serbest olduğu düşüncesidir. Oysa Türk mevzuatı daha katı ise çalışan bu kurala göre hareket etmelidir.
Üçüncü karışıklık, kurumun uyum biriminden görüş almanın sorumluluğu kaldırdığı yönündedir. Açık bir aykırılık görüldüğünde çalışan yine gerekli bildirim ve uzak durma yükümlülüğünü taşır.
Dördüncü karışıklık, açık yasak yoksa işlemin yapılabileceği varsayımıdır. Etik açıdan yatırımcıların veya sermaye piyasasının zarar görebileceği durumlarda eylemden kaçınılmalıdır.
Örnekler Üzerinden Değerlendirme
Nil örneğinde, pay ihracına ilişkin çalışmada finansal tabloların kasti biçimde gerçeğe aykırı hale getirildiği fark edilmektedir. Nil'in bu tabloları hazırlamamış olması ve uyum görevlisinden görüş alması, onu sorumluluktan kurtarmaz. Doğru yaklaşım; ilgili kurum birim yöneticilerine durumu bildirmek, sonuç alınamazsa işlemden uzak durmak ve gerekli hallerde SPK, MASAK ve/veya TSPB'ye bildirim yapmaktır.
Ünal örneğinde, müşteri portföyü performansının olduğundan yüksek gösterilmesi söz konusudur. Bu durum mevzuat ihlalidir. Ünal önce sıralı amirlerini, gerekli ise uyum görevlisini ve iç denetim birimlerini uyarmalıdır. Sunumlar kullanılmaya devam ederse faaliyetle ilişkisini kesmeli ve ilgili düzenleyici ve denetleyici kurumlara bildirim yapmalıdır.
Sevda örneğinde, yurt dışı piyasaya ilişkin analiz sırasında kamuya açıklanmamış ve piyasa değerini etkileyebilecek bir bilgi edinilmektedir. İlgili ülkede bilgi suiistimali suçu düzenlenmemiş olsa da Sevda daha katı olan Türk mevzuatındaki kurallara uymalı ve müşterilere yönelik tavsiyelerinde bunu dikkate almalıdır.
Mini Özet
SPL açısından mevzuatın bilinmesi; sermaye piyasası çalışanının ilgili mevzuatı, kurum içi düzenlemeleri ve davranış kurallarını öğrenmesi, güncel tutması ve bunlara uygun davranması anlamına gelir. Çelişki halinde daha katı düzenleme uygulanır. İhlal fark edildiğinde çalışan sessiz kalamaz; uyarmalı, gerekirse işlemden çekilmeli ve gerekli kurumlara bildirim yapmalıdır.
