Kısa Giriş
Sermaye piyasasında tedbirler, Kurulun 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde piyasada tespit ettiği hukuka aykırılıkları gidermek için başvurduğu araçlardır. Bu sistemin temel yaklaşımı, önce somut olaydaki aykırılığı daha basit yöntemlerle ortadan kaldırmak ve hak kayıplarını telafi etmektir. Gerekirse süreç, daha ağır sonuçlar doğuran aşamalı tedbirlere kadar ilerleyebilir.
Konu Anlatımı
1. Tedbirlerin genel mantığı
Kurul, piyasada ortaya çıkan hukuka aykırılıkları gidermeye yetkilidir. Düzenleme mantığında ilk hedef, aykırılığı eski hale getirmek ve hak sahiplerinin zararını telafi etmektir. Bu nedenle tedbirler tek tip değildir; somut olaya göre farklılaşır.
2. Kanuna aykırı ihraçlarda uygulanacak tedbirler
Bu alanda önemli nokta, Kanunun “halka arz” yerine “ihraç” kavramını kullanmasıdır. İhraç, sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılıp halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını ifade eder.
Kurul, kanuna aykırı şekilde sermaye piyasası aracı ihraç edildiğini ya da buna teşebbüs edildiğini tespit ederse, hukuki ve cezai sorumluluklar saklı kalmak üzere:
- Her türlü tedbiri alabilir.
- Satılan kısmın karşılığı ve satışı yapılacak sermaye piyasası aracı için ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz isteyebilir.
- Bu yetkilerini her türlü harç ve teminattan muaf olarak kullanabilir.
Buradaki temel yenilik, hak sahiplerinden toplanan paraların iadesine ilişkin hukuki altyapının açık biçimde kurulmuş olmasıdır. Kurul, kanuna aykırı ihracı yapan kişiden bu eylemin sonuçlarını ortadan kaldırmasını ve nakit ya da diğer varlıkları hak sahiplerine iade etmesini ister.
Muhatap kişi, ihbar tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde:
- Para topladığı gerçek ve tüzel kişilere,
- Toplanan tutarlara ilişkin ayrıntılı bilgileri Kurulun belirleyeceği araçlarla ilan eder ve Kurula iletir.
Bu ilanı izleyen 3 ay içinde, kendisinden para toplanan gerçek ve tüzel kişiler, ortaklığın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde itiraz edebilir. Liste kesinleştikten sonra iade, ilgili ihracı gerçekleştiren kişi tarafından hak sahiplerine yapılır.
Kurulca yapılan ihbardan itibaren 1 yıl içinde kanuna aykırı ihracın sonuçları tamamen ortadan kaldırılmazsa Kurul:
- Nakit ve diğer varlıkların hak sahiplerine iadesi,
- Ortaklığın tasfiyesi amacıyla dava açabilir.
3. İzahnamede yer alan bilgi ve açıklamalara aykırılık hâlinde tedbirler
Yatırımcı kararını etkileyebilecek nitelikteki taahhüt ve açıklamalara aykırı davranılması, taahhütlerin makul sürede yerine getirilmemesi ve Kurul düzenlemelerine uygun değişiklik yapılmamış olması durumunda Kurul önemli yetkilere sahiptir.
Bu durumda Kurul:
- Aykırılıkların belirlenen süre içinde giderilmesini,
- Öngörülen işlemlerin yapılmasını isteyebilir.
Ayrıca, taahhüt ve açıklamalarda değişiklik yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, bu durumun makul bir ekonomik veya finansal gerekçeye dayandığını gösteren belge veya açıklama Kurula sunulamazsa; ihraçtan elde edilen nakit ya da diğer varlıkların kullanılmasını engellemek amacıyla ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz veya diğer tedbirler alınabilir.
Kurul ayrıca, ihraçtan elde edilen tutarın izahnameye aykırı kullanılması sonucunu doğuran iş ve işlemlerin iptali ve elde edilen nakit ile diğer varlıkların izahnameyi yayımlayan ortaklığa veya kolektif yatırım kuruluşuna iadesi için dava açmaya yetkilidir. Bu dava:
- Tespit tarihinden itibaren 3 ay içinde,
- Her hâlde izahnamenin onay tarihinden itibaren 2 yıl içinde açılmalıdır.
4. İhraççıların hukuka aykırı işlemleri ile sermayeyi veya malvarlığını azaltıcı işlemlerinde tedbirler
Bu tedbirler yalnızca örtülü kazanç aktarımı durumlarına özgü değildir. Malvarlığını azaltıcı işlemler ile örtülü kazanç aktarımı çoğu zaman kesişse de her zaman aynı kavram değildir.
İhraççıların kanuna, sermaye piyasası mevzuatına, esas sözleşmeye, fon iç tüzüğüne, işletme maksat ve mevzuuna aykırı işlemleri nedeniyle sermaye veya malvarlığında azalma ya da kayıp doğarsa Kurul:
- İlgililerden aykırılıkların giderilmesi için tedbir almasını ve gerekli işlemleri yapmasını isteyebilir,
- Gerekirse durumu ilgili mercilere intikal ettirebilir,
- Hukuka aykırılığın Kurulca tespitinden itibaren 3 ay ve her hâlde işlemin meydana geldiği tarihten itibaren 3 yıl içinde iptal davası açabilir,
- Beş yıl içinde butlan veya yokluğun tespiti davası açabilir.
Ayrıca bu işlemlerde sorumluluğu bulunanların:
- İmza yetkilerini kaldırmaya,
- Hakkında suç duyurusunda bulunulmuşsa yargılama sonuçlanıncaya kadar görevden almaya,
- İlk genel kurul toplantısına kadar görevden alınan yönetim kurulu üyelerinin yerine yenilerini atamaya Kurul yetkilidir.
5. Örtülü kazanç aktarımında uygulanacak tedbirler
Örtülü kazanç aktarımı hâllerinde, ihraççıların hukuka aykırı işlemleri ile sermayeyi veya malvarlığını azaltıcı işlemler için öngörülen tedbirler burada da uygulanır.
Buna ek olarak Kurul:
- Denetleme sonuçlarının, halka açık ortaklık, kolektif yatırım kuruluşları ve bunların bağlı ortaklık ve iştiraklerinde, Kurulca belirlenecek usul ve esaslar içinde ortaklara duyurulmasını isteyebilir,
- Kurulca belirlenen tutarın tayin edilen süre içinde iadesi için dava açabilir.
6. Kayıtlı sermaye sisteminde uygulanacak tedbirler
Kayıtlı sermaye sisteminde, bazı kararlar normalde genel kurul alanında olmakla birlikte yönetim kurulu tarafından alınabilir. Genel olarak hukuk sisteminde yönetim kurulu kararlarına karşı iptal davası öngörülmemiştir. Ancak kayıtlı sermaye sistemi içinde yönetim kurulunun aldığı kararların iptali için dava açılması mümkündür.
SPL için Kritik Noktalar
- Kurulun tedbir anlayışı önce aykırılığı gidermeye, sonra hak kayıplarını telafi etmeye yönelir.
- Kanun, özellikle “halka arz” değil “ihraç” kavramını esas alır.
- Kanuna aykırı ihraçta önemli yenilik, toplanan paraların iadesine ilişkin prosedürün açıkça düzenlenmiş olmasıdır.
- 30 gün, 3 ay, 1 yıl, 2 yıl, 3 yıl ve 5 yıl süreleri bu konuda dikkat edilmesi gereken zaman sınırlarıdır.
- Örtülü kazanç aktarımı ile malvarlığını azaltıcı işlemler aynı şey değildir; kesişebilir ama özdeş değildir.
- Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun bazı kararlarına karşı iptal davası açılması mümkündür.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- “Halka arz” ile “ihraç” aynı kapsamda değerlendirilmez; Kanun burada özellikle “ihraç” terimini kullanır.
- Kanuna aykırı ihraçta sadece cezai sonuçlar yoktur; iade ve sonuçların ortadan kaldırılmasına yönelik özel bir prosedür de vardır.
- Örtülü kazanç aktarımı, malvarlığını azaltıcı işlemlerin her zaman birebir karşılığı değildir.
- Yönetim kurulu kararlarına karşı genel kural ile kayıtlı sermaye sistemindeki özel durum birbirinden ayrılmalıdır.
Mini Özet
Sermaye piyasasında tedbirler, Kurulun hukuka aykırılığı durdurmak, eski hale getirmek ve hak sahiplerini korumak için kullandığı araçlardır. Kanuna aykırı ihraçlarda iade mekanizması, izahnameye aykırılıkta nakit ve varlık kullanımının engellenmesi, malvarlığını azaltıcı işlemlerde dava ve görevden alma yetkileri, örtülü kazanç aktarımında ek duyuru ve iade imkânları ile kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararlarının iptali bu konunun temel başlıklarını oluşturur.
