Yönetim Kurulunun Yapısı

SPL kapsamında bu konu, yönetim kurulunun kaç kişiden oluşacağı, icrada görevli olmayan üyelerin ağırlığı, bağımsız üyelerin sayısı ve bağımsızlık şartları üzerinden sorulabilecek temel kuralları içerir. Özellikle sayısal sınırlar, süreler ve bağımsız üye seçimine ilişkin süreç dikkatle öğrenilmelidir.

Konu Anlatımı

Yönetim kurulu üye sayısı her durumda beş üyeden az olamaz. Ancak sayı sadece asgari düzeyi karşılamak için değil; üyelerin verimli ve yapıcı çalışmasına, hızlı ve rasyonel karar alınmasına, ayrıca komitelerin kurulup etkin şekilde çalışmasına imkan verecek biçimde belirlenmelidir.

Yönetim kurulunda çoğunluk, icrada görevli olmayan üyelerden oluşur. İcrada görevli olmayan üye; üyelik görevi dışında şirkette başka bir idari görevi bulunmayan, kendisine bağlı icrai nitelikte bir birim olmayan ve şirketin günlük işleyişine müdahil olmayan kişidir.

İcrada görevli olmayan üyeler arasında bağımsız üyeler de yer alır. Bu üyelerin, görevlerini herhangi bir etki altında kalmadan yerine getirebilme niteliğine sahip olması gerekir.

Bağımsız üye sayısı, toplam yönetim kurulu üye sayısının üçte birinden az olamaz. Hesaplamada küsurat varsa bir üst tam sayı dikkate alınır. Ayrıca her durumda bağımsız üye sayısı iki kişiden az olamaz.

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin görev süresi en fazla üç yıl olabilir. Bununla birlikte tekrar aday gösterilip yeniden seçilmeleri mümkündür.

Bağımsız Üye Olma Kriterleri

Bir yönetim kurulu üyesinin bağımsız üye sayılabilmesi için belirtilen kriterlerin tamamını taşıması gerekir.

İlk olarak, son beş yıl içinde şirketle, şirketin yönetim kontrolü ya da önemli derecede etki sahibi olduğu ortaklıklarla, şirketin yönetim kontrolünü elinde bulunduran veya şirkette önemli derecede etki sahibi olan ortaklarla ve bu ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu tüzel kişilerle; kişinin kendisi, eşi ve ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları bakımından bazı bağların bulunmaması gerekir. Bu kapsamda önemli görev ve sorumluluk içeren yönetici pozisyonunda çalışma ilişkisi olmamalı; sermaye, oy hakkı veya imtiyazlı payların yüzde 5'inden fazlasına tek başına ya da birlikte sahip olunmamalı; önemli nitelikte ticari ilişki kurulmamış olmalıdır.

İkinci olarak, son beş yıl içinde şirketin önemli ölçüde hizmet veya ürün aldığı ya da sattığı şirketlerde, özellikle denetim, derecelendirme ve danışmanlık gibi alanlar dahil olmak üzere, ilgili dönemlerde yüzde 5 ve üzeri ortak, önemli görev ve sorumluluk üstlenen yönetici veya yönetim kurulu üyesi olunmamış olmalıdır.

Bağımsız üye, üstleneceği görevi gereği gibi yerine getirecek mesleki eğitim, bilgi ve tecrübeye sahip olmalıdır.

Mevzuata uygun olmak şartıyla, üniversite öğretim üyeliği hariç olmak üzere, seçildikten sonra kamu kurum ve kuruluşlarında tam zamanlı çalışmıyor olması gerekir.

Ayrıca Gelir Vergisi Kanunu'na göre Türkiye'de yerleşmiş sayılmalıdır.

Şirket faaliyetlerine olumlu katkı sunabilecek, şirket ile pay sahipleri arasındaki çıkar çatışmalarında tarafsız kalabilecek, menfaat sahiplerinin haklarını gözeterek özgürce karar verebilecek; güçlü etik standartlara, mesleki itibara ve tecrübeye sahip olmalıdır.

Şirket işlerini izleyecek ve görevlerini tam olarak yerine getirecek ölçüde zaman ayırabilmesi de zorunludur.

Son on yıl içinde şirket yönetim kurulunda altı yıldan fazla üyelik yapmamış olması gerekir.

Aynı kişi; şirketin veya şirketin yönetim kontrolünü elinde bulunduran ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu şirketlerin üçten fazlasında ve toplamda borsada işlem gören şirketlerin beşten fazlasında bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak görev alamaz.

Son olarak, yönetim kurulu üyesi olarak seçilen tüzel kişi adına tescil ve ilan edilmiş kişi olmamalıdır.

Bağımsız Üye Adaylık Süreci

Aday gösterme komitesi, yönetim ve yatırımcılar dahil olmak üzere bağımsız üyelik için yapılan aday tekliflerini değerlendirir. Burada temel ölçüt, adayın bağımsızlık şartlarını taşıyıp taşımadığıdır. Komite değerlendirmesini rapora bağlar ve yönetim kurulunun onayına sunar.

Bağımsız üye adayı ise aday gösterildiği anda, ilgili mevzuat, esas sözleşme ve bağımsızlık kriterleri çerçevesinde bağımsız olduğunu belirten yazılı beyanını aday gösterme komitesine vermelidir.

Yönetim kurulu, komite raporuna dayanarak bağımsız üye aday listesini hazırlar ve genel kurul toplantısından en az 60 gün önce, komite raporu ve yönetim kurulu kararı ile birlikte Kurul'a gönderir. Kurul, bağımsızlık kriterlerine göre yaptığı inceleme sonucunda varsa olumsuz görüşünü 30 gün içinde şirkete bildirir. Kurul'un olumsuz görüş bildirdiği kişi genel kurula bağımsız üye adayı olarak sunulamaz.

Şirket, bağımsız üye aday listesiyle birlikte adaylığı kabul edilmeyen bağımsız yönetim kurulu üyesi adaylarını en geç genel kurul toplantı ilanı ile birlikte KAP'ta açıklar. Ayrıca bağımsız yönetim kurulu üyesi atamasına ilişkin genel kurul kararı, karşı oylar ve gerekçeleriyle birlikte şirketin kurumsal internet sitesinde duyurulur.

Bağımsızlığın Sonradan Kaybedilmesi

Bağımsızlığı ortadan kaldıran bir durum ortaya çıkarsa, bağımsız üye bunu gerekçesiyle birlikte KAP'ta açıklanmak üzere derhal yönetim kuruluna bildirir. Aynı anda durumu ve gerekçesini yazılı olarak Kurul'a da iletir. Bu durumda bağımsızlığını kaybeden üye ilke olarak istifa eder.

Asgari bağımsız üye sayısının yeniden sağlanması için aday gösterme komitesi, ilk genel kurul toplantısına kadar görev yapmak üzere boşalan üyelik için değerlendirme yapar ve sonucunu yazılı şekilde yönetim kuruluna sunar. Yönetim kurulu da bu rapor çerçevesinde adaylar arasından bağımsız üye seçimini yapar.

Yönetim kurulu, bağımsız üyeliğin boşalmasından itibaren 30 gün içinde aday listesini Kurul'a gönderir. Kurul varsa olumsuz görüşünü 20 gün içinde şirkete bildirir. Kurul'un olumsuz görüş verdiği kişi bağımsız üye olarak belirlenemez. Bu şekilde seçilen üyeler ilk genel kurula kadar görev yapar.

SPL İçin Kritik Noktalar

Bu başlıkta özellikle sayılar ve süreler önemlidir: en az 5 yönetim kurulu üyesi, bağımsız üyelerde en az 2 kişi, toplamın en az üçte biri bağımsız üye, bağımsız üyeler için görev süresi en fazla 3 yıl, aday listesinin genel kuruldan en az 60 gün önce Kurul'a gönderilmesi, Kurul'un olumsuz görüş süresinin 30 gün olması, boşalma halinde yönetim kurulunun 30 gün içinde listeyi Kurul'a göndermesi ve Kurul'un bu durumda 20 gün içinde görüş bildirmesi dikkatle ayırt edilmelidir.

Sık Karıştırılan Bilgiler

İcrada görevli olmayan üye ile bağımsız üye aynı kavram değildir. Bağımsız üyeler, icrada görevli olmayan üyeler içinde yer alır.

Bağımsız üye sayısı sadece üçte bir hesabına göre değil, aynı zamanda her durumda en az iki üye olacak şekilde belirlenir.

Bağımsız üyelerin görev süresi üç yıldır ifadesi eksik olur. Doğru ifade, görev süresinin üç yıla kadar olduğudur.

Son on yılda altı yıldan fazla yönetim kurulu üyeliği yapmama şartı, bağımsızlık kriterlerinden biridir.

Kurul'un olumsuz görüş verdiği kişi ne genel kurula bağımsız aday olarak sunulabilir ne de boşalan üyelik için bağımsız üye olarak belirlenebilir.

Mini Özet

Yönetim kurulu en az beş üyeden oluşur. Çoğunluk icrada görevli olmayan üyelerden meydana gelir. Bağımsız üye sayısı toplamın en az üçte biri olup her durumda iki kişiden az olamaz. Bağımsız üyelerin görev süresi üç yıla kadar olabilir. Bağımsızlık için ilişkiler, görevler, zaman ayırma, etik nitelikler ve üyelik sınırları dahil birçok şart birlikte aranır. Adaylık ve boşalma süreçlerinde aday gösterme komitesi, yönetim kurulu, Kurul, KAP açıklamaları ve süreler birlikte değerlendirilmelidir.