Anonim Şirketin Organları

Anonim şirketler, hukuki nitelikleri gereği sermaye ortaklığı yapısında tüzel kişilerdir. Bu nedenle faaliyetlerini doğrudan değil, organlar aracılığıyla yürütürler. SPL Ticaret Hukuku açısından bu konu, hem organların kimler olduğunu hem de bu organlar arasındaki yetki dağılımını doğru kavramayı gerektirir.

Anonim şirkette organ kavramı

Organ kavramı, anonim şirket bakımından yalnızca temsil eden bir yapı olarak anlaşılmamalıdır. Burada önemli olan nokta, organların şirketin hukuki temsilcisi olmasından öte, şirketin bizzat kendisini ifade etmesidir. Başka bir ifadeyle, anonim şirket iradesini organları üzerinden ortaya koyar ve faaliyetlerini bu yapı üzerinden sürdürür.

TTK’ya göre zorunlu organlar

Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirketlerin zorunlu organları iki tanedir: karar organı olan genel kurul ve idare ile temsil organı olan yönetim kurulu. Bu iki organ, anonim şirket için olmazsa olmaz niteliktedir. Bu nedenle genel kurul ve yönetim kurulu, şirket yapısının temelini oluşturur.

Burada ayrım nettir: genel kurul karar organıdır; yönetim kurulu ise idare ve temsil organıdır. SPL’de sorular çoğu zaman bu temel ayrımı ölçmeye yönelir.

Organlar arasında işlevlerin ayrılığı ilkesi

TTK, anonim şirket yapısında genel kurula üst organ niteliği tanımamıştır. Kanunun benimsediği yaklaşım, organlar arasında işlevlerin ayrılığı ilkesidir. Buna göre genel kurul ile yönetim kurulu arasında bir astlık-üstlük ilişkisi değil, görev alanları bakımından ayrım ve güç yönünden denklik anlayışı vardır.

Bu yaklaşım, genel kurulun her konuda karar alabileceği düşüncesini reddeder. Yani genel kurul, sınırsız yetkili bir üst organ olarak kabul edilmez. Yönetim kurulunun devredilemez yetkilerinin bulunması da bu işlev ayrımının somut sonucudur.

İşlev ayrılığının hukuki sonuçları

İşlevlerin ayrılığı ilkesinin anonim şirket yapısında önemli sonuçları vardır:

• Genel kurul ile bağdaşmayan konularda karar alma yetkisi esas sözleşme ile genel kurula bırakılamaz.
• Yönetim kurulu kararları genel kurulun onayına sunulamaz.
• Bu yönde bir esas sözleşme hükmü de öngörülemez.
• Yönetim kurulunun sorumluluğu genel kurul kararıyla ortadan kaldırılamaz.

Bu noktalar SPL bakımından özellikle dikkat edilmesi gereken alanlardır. Çünkü soru kökü çoğu zaman genel kurulun yetkisini geniş gösteren ya da yönetim kurulunu genel kurulun onayına bağlayan ifadeler içerebilir.

Denetçi zorunlu organ mıdır?

Eski düzenlemede, yani 6762 sayılı mülga TTK döneminde denetçi veya denetim kurulu anonim şirketin zorunlu organı olarak düzenlenmişti. Ancak yeni TTK yaklaşımında denetçiler organ olmaktan çıkarılmıştır. Kanunun genel gerekçesinde de bu yöndeki yaklaşım açıkça görülür.

Her ne kadar bazı gerekçe ifadeleri nedeniyle doktrinde tartışma alanı doğmuş olsa da, denetçiye organ niteliği veren görev ve yetkilerin yeni düzenlemeye alınmaması ve denetçinin şirkete karşı tarafsız ve bağımsız bir konumda düşünülmesi nedeniyle, denetçinin organ olarak kabul edilmemesi gerektiği yönündeki görüş ağır basmaktadır.

SPL için kritik noktalar

Bu konuda özellikle şu mantıkla çalışmak gerekir: anonim şirketin zorunlu organları iki tanedir ve bunlar genel kurul ile yönetim kuruludur. Genel kurul üst organ değildir. Yönetim kurulu ise yalnızca genel kurulun uygulayıcısı gibi düşünülemez; kendisine ait işlev alanı vardır. Ayrıca denetçi, mevcut TTK sisteminde zorunlu organ olarak kabul edilmez.

Sık karıştırılan bilgiler

• Yanlış: Genel kurul anonim şirketin üst organıdır. Doğru: TTK genel kurula üst organ konumu tanımamıştır.
• Yanlış: Genel kurul isterse her konuda karar alabilir. Doğru: Organlar arasında işlev ayrılığı vardır; her yetki genel kurula bırakılamaz.
• Yanlış: Yönetim kurulu kararları genel kurul onayına bağlanabilir. Doğru: Böyle bir onay mekanizması kabul edilmez; bu yönde esas sözleşme hükmü de öngörülemez.
• Yanlış: Genel kurul kararıyla yönetim kurulunun sorumluluğu kaldırılabilir. Doğru: Yönetim kurulunun sorumluluğu genel kurul kararı ile kaldırılamaz.
• Yanlış: Denetçi halen anonim şirketin zorunlu organıdır. Doğru: Yeni TTK yaklaşımında denetçi zorunlu organ sayılmaz.

Mini özet

Anonim şirketler organları aracılığıyla faaliyet gösterir. TTK’ya göre zorunlu organlar genel kurul ve yönetim kuruludur. Organlar, şirketin sadece temsilcisi değil, şirketin bizzat irade ve faaliyet yapısını ortaya koyan unsurlardır. TTK, genel kurulu üst organ olarak görmez; organlar arasında işlevlerin ayrılığı ilkesini benimser. Bu nedenle yönetim kurulunun alanına giren konular genel kurula devredilemez, yönetim kurulu kararları genel kurul onayına bağlanamaz ve yönetim kurulunun sorumluluğu genel kurul kararıyla kaldırılamaz. Denetçi ise mevcut sistemde anonim şirketin zorunlu organı değildir.

Sık sorulan sorular

Anonim şirketin zorunlu organları nelerdir?
Genel kurul ve yönetim kurulu zorunlu organlardır.

Genel kurul anonim şirketin üst organı mıdır?
Hayır. TTK genel kurula üst organ niteliği tanımamış, organlar arasında işlevlerin ayrılığı ilkesini benimsemiştir.

Yönetim kurulu kararları genel kurul onayına sunulabilir mi?
Hayır. Yönetim kurulu kararlarının genel kurul onayına sunulması kabul edilmez.

Esas sözleşme ile genel kurulun yetkisi genişletilebilir mi?
Genel kurul ile bağdaşmayan konularda karar alma yetkisi esas sözleşme ile genel kurula bırakılamaz.

Denetçi anonim şirketin zorunlu organı mıdır?
Mevcut TTK yaklaşımında denetçi zorunlu organ olarak kabul edilmez.