Başlık
KGK Muhasebe Denetimi: Analitik Prosedürler Konu Anlatımı
Kısa giriş
Analitik prosedürler, KGK Bağımsız Denetçilik Sınavı kapsamında Muhasebe Denetimi dersinin temel başlıklarından biridir. Bu konuda genellikle hangi karşılaştırmaların yapılabildiği, hangi veri ilişkilerinin incelendiği, verilerin güvenilirliğinin hangi ölçütlerle değerlendirildiği, kullanılan teknikler ve analitik prosedürlerin denetim sürecinin hangi aşamalarında yer aldığı sorgulanır.
Konu anlatımı
1. Analitik prosedürlerde karşılaştırmalar
Analitik prosedürlerde işletmenin finansal bilgileri farklı kaynaklarla karşılaştırılabilir. Bu karşılaştırmaların çerçevesini bilmek önemlidir.
Kullanılabilecek karşılaştırmalar şunlardır:
- Önceki dönem verileri ile karşılaştırma
- Bütçe ve tahminlerle karşılaştırma
- Denetçinin beklentileri ile karşılaştırma
- Benzer sektör veya işletme bilgileriyle karşılaştırma
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, analitik prosedürlerin yalnızca geçmiş yıl verileriyle sınırlı olmamasıdır. Bütçe, tahmin, denetçinin oluşturduğu beklenti ve sektör ortalamaları da karşılaştırma için kullanılabilir.
2. Finansal ve finansal olmayan veriler arasındaki ilişkiler
Analitik prosedürlerde sadece tek tek hesaplara bakılmaz. Veriler arasındaki ilişkiler de değerlendirilir.
İncelenebilecek ilişki türleri:
- Finansal bilgi unsurları arasındaki ilişkiler
- Finansal bilgiler ile finansal olmayan bilgiler arasındaki ilişkiler
Örneğin:
- Brüt satış kârı yüzdesi, finansal veriler arasındaki ilişkiye örnektir.
- Ücret giderleri ile çalışan sayısı arasındaki ilişki ise finansal ve finansal olmayan bilgiler arasındaki ilişkiye örnektir.
Bu bölümde sorular çoğu zaman örnek verip bunun hangi ilişki türüne girdiğini ölçer.
3. Verilerin güvenilirliğinin değerlendirilmesi
Analitik maddi doğrulama prosedürlerinde kullanılacak verilerin güvenilirliği ayrıca değerlendirilir. Bu değerlendirmede bazı temel ölçütler dikkate alınır.
Dikkate alınan unsurlar şunlardır:
- Bilginin kaynağı
- Bilginin karşılaştırılabilirliği
- Bilginin niteliği ve ihtiyaca uygunluğu
- Bilgilerin tam, doğru ve geçerli hazırlanmasına yönelik kontroller
Bu başlıkta önemli olan, güvenilirliğin tek bir ölçüte bağlanmamasıdır. Kaynak kadar, bilginin uygunluğu ve hazırlanışına ilişkin kontroller de önem taşır.
4. Analitik prosedür teknikleri
Analitik prosedürlerde birden fazla teknik kullanılabilir. KGK açısından bu tekniklerin isimlerini birlikte bilmek gerekir.
Başlıca teknikler:
- Karşılaştırmalı tablolar analizi
- Oran analizi
- Yüzde yöntemi ile analiz
- Trend analizi
- Mantıklılık analizi
Sorularda çoğu zaman verilen bir uygulama örneğinin hangi tekniğe ait olduğu ya da seçenekler arasında hangisinin analitik prosedür tekniği olduğu sorulur.
5. Denetim sürecinde analitik prosedürlerin kullanımı
Analitik prosedürler denetim sürecinin tek bir aşamasında değil, üç farklı aşamasında kullanılabilir.
Bu aşamalar:
- Risk değerlendirme aşaması
- Riske karşılık verme aşaması
- Raporlama aşaması
Bu nedenle analitik prosedürleri yalnızca başlangıç aşamasıyla sınırlı düşünmemek gerekir. KGK soru mantığında, denetim sürecinin hangi aşamalarında yer aldığı doğrudan sorulabilir.
KGK için kritik noktalar
- Analitik prosedürlerde karşılaştırma yapılabilecek kaynaklar dört başlıkta toplanır: önceki dönem, bütçe ve tahminler, denetçi beklentisi, sektör veya benzer işletme verileri.
- Veriler arasındaki ilişki sorularında finansal-finansal ve finansal-finansal olmayan ayrımını net yapmak gerekir.
- Verilerin güvenilirliği değerlendirilirken kaynak, karşılaştırılabilirlik, nitelik ve kontroller birlikte dikkate alınır.
- Teknikler başlığında karşılaştırmalı tablolar, oran, yüzde yöntemi, trend ve mantıklılık analizi birlikte bilinmelidir.
- Analitik prosedürler denetim sürecinde risk değerlendirme, riske karşılık verme ve raporlama aşamalarının tamamında kullanılabilir.
Sık karıştırılan bilgiler
- Analitik prosedürlerde sadece önceki dönem verileri kullanılmaz; bütçe, tahmin, denetçi beklentisi ve sektör verileri de kullanılabilir.
- Brüt satış kârı yüzdesi, finansal veriler arasındaki ilişkiye örnektir; çalışan sayısı ile ücret giderleri ilişkisi ise finansal ve finansal olmayan veri ilişkisine örnektir.
- Verilerin güvenilirliği sadece bilginin kaynağına göre belirlenmez; karşılaştırılabilirlik, uygunluk ve hazırlama kontrolleri de değerlendirilir.
- Analitik prosedürler yalnızca risk değerlendirme aşamasına özgü değildir; riske karşılık verme ve raporlama aşamasında da kullanılabilir.
Mini özet
Analitik prosedürler, finansal bilgilerin çeşitli kaynaklarla karşılaştırılmasına ve veriler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesine dayanır. Bu prosedürlerde önceki dönem verileri, bütçe ve tahminler, denetçi beklentileri ile sektör bilgileri kullanılabilir. Verilerin güvenilirliği; kaynak, karşılaştırılabilirlik, nitelik, uygunluk ve hazırlama kontrolleri açısından değerlendirilir. Uygulamada karşılaştırmalı tablolar analizi, oran analizi, yüzde yöntemi, trend analizi ve mantıklılık analizi öne çıkar. Ayrıca analitik prosedürler denetimin risk değerlendirme, riske karşılık verme ve raporlama aşamalarında kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Analitik prosedürlerde hangi tür karşılaştırmalar yapılabilir?
Önceki dönem verileri, bütçe ve tahminler, denetçinin beklentileri ve benzer sektör veya işletme bilgileriyle karşılaştırma yapılabilir.
Analitik prosedürlerde hangi veri ilişkileri incelenir?
Finansal bilgi unsurları arasındaki ilişkiler ile finansal bilgiler ve finansal olmayan bilgiler arasındaki ilişkiler incelenebilir.
Verilerin güvenilirliğinde hangi unsurlar dikkate alınır?
Bilginin kaynağı, karşılaştırılabilirliği, niteliği ve ihtiyaca uygunluğu ile bilgilerin tam, doğru ve geçerli hazırlanmasına yönelik kontroller dikkate alınır.
Analitik prosedür teknikleri nelerdir?
Karşılaştırmalı tablolar analizi, oran analizi, yüzde yöntemi ile analiz, trend analizi ve mantıklılık analizi kullanılabilir.
Analitik prosedürler denetim sürecinin hangi aşamalarında kullanılır?
Risk değerlendirme, riske karşılık verme ve raporlama aşamalarında kullanılabilir.
