Kısa Giriş
KGK Bağımsız Denetçilik Sınavı'nda muhasebe denetimi konuları içinde kontrol testlerinin hangi durumlarda uygulanacağı net biçimde bilinmelidir. Bu başlıkta esas nokta, denetçinin her durumda kontrol testi yapmadığı; belirli şartlar oluştuğunda bu testleri tasarlayıp uyguladığıdır.
Konu Anlatımı
Denetçi, iki temel durumda kontrol testlerine yönelir.
İlk durum, kontrollerin etkin şekilde işlediğine dair bir beklentinin bulunmasıdır. Eğer denetçi, ilgili kontrolün fiilen etkili çalıştığını düşünüyorsa, bu beklentiyi denetim kanıtıyla desteklemek için kontrol testi tasarlar ve uygular.
İkinci durum ise maddi doğrulama prosedürlerinin tek başına yeterli ve uygun denetim kanıtı sağlayamamasıdır. Böyle bir durumda yalnızca maddi doğrulama prosedürlerine dayanmak yeterli görülmez. Bu eksikliği gidermek için kontrol testleri devreye girer.
Burada önemli olan, bu iki şarttan herhangi birinin varlığında kontrol testlerinin gündeme gelmesidir. Yani kontrol testleri gelişigüzel değil, belirli denetim ihtiyacına bağlı olarak uygulanır.
KGK İçin Kritik Noktalar
KGK açısından bu konuda en kritik ifade şudur: Denetçi, kontrollerin etkin işlediğine ilişkin beklenti varsa veya maddi doğrulama prosedürleri tek başına yeterli ve uygun kanıt sağlamıyorsa kontrol testlerini tasarlar ve uygular.
Sorularda çoğu zaman şartların kendisi değil, bunlardan hangisinin doğru olduğu ya da hangisinin şart olmadığı sorgulanabilir. Bu nedenle iki temel uygulama şartını birlikte ezberlemek yerine mantığıyla kavramak gerekir:
- Kontrole güven beklentisi varsa kontrol testi uygulanır.
- Sadece maddi doğrulama prosedürleri yetmiyorsa kontrol testi uygulanır.
Sık Karıştırılan Bilgiler
En sık karışan nokta, kontrol testlerinin her denetimde zorunlu olduğu düşüncesidir. Oysa bilgi bankasındaki çerçeveye göre kontrol testleri belirli şartlarda uygulanır.
Bir diğer karışıklık, maddi doğrulama prosedürleri yapılıyorsa kontrol testine gerek olmayacağı düşüncesidir. Ancak maddi doğrulama prosedürleri tek başına yeterli ve uygun denetim kanıtı sağlamıyorsa, kontrol testi yine uygulanır.
Ayrıca sorularda "şartlardan olmayanı bulma" kalıbı kullanılabileceği için, verilen seçeneklerin bu iki temel koşulla uyumlu olup olmadığı dikkatle değerlendirilmelidir.
Mini Özet
Kontrol testleri KGK bağlamında iki durumda uygulanır: denetçinin kontrollerin etkin çalıştığına dair beklentisi varsa veya maddi doğrulama prosedürleri tek başına yeterli ve uygun denetim kanıtı sağlamıyorsa. Konunun özü bu iki şartın doğru tanınmasıdır.
