Kısa Giriş
Bedelli ve bedelsiz sermaye artırımı, SPL kapsamında Takas, Saklama ve Operasyon İşlemleri dersinde işlem akışı açısından dikkatle takip edilmesi gereken konulardandır. Bu başlıkta özellikle ihraççının MKK’ya yapacağı bildirimler, hakların hesaplara yansıtılması, havuz hesaplarının kullanımı ve tescil süreci birlikte değerlendirilmelidir.
Konu Anlatımı
1. Sermaye artırımı öncesi bildirim süreci
İhraççılar, izahnamenin veya ihraç belgesinin onayı ile sermaye artırım tarihini belirler. Ardından kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin MKK tarafından belirlenen bilgileri, sermaye artırım tarihinden en geç bir iş günü öncesine kadar MKK’ya bildirir.
Özsermaye hallerine ilişkin başlama tarihleri şirketler tarafından KAP’ta, ilgili düzenlemelerde öngörülen süre içinde yayımlanır. KAP’ta yayımlanmış bildirimler ve ilgili Borsa mevzuatı dikkate alınarak, bir sonraki iş günü sermaye artırımı ve benzeri işlemlere başlayacak şirketleri gösteren liste her gün saat 16:30 itibarıyla, yarım günlerde ise saat 12:00 itibarıyla kesinleştirilerek KAP’ta ilan edilir. Hak kullanımına ilişkin işlemler de Borsa İstanbul tarafından ilan edilen bu liste esas alınarak yürütülür.
2. Bedelli sermaye artırımı süreci
Bedelli sermaye artırımlarında ilk adım, yeni pay alma haklarının bulundukları hesaplara kaydedilmesidir. Yani yatırımcının hakkı önce hesapta görünür hale gelir.
Daha sonra yeni pay alma bedeli yatırıldığında, ilgili üyelerin MKS’den yaptıkları bildirimler üzerine bu yeni pay alma hakları hesaplardan silinir. Bunun ardından sermaye piyasası aracı, ihraççının havuz hesabından yatırımcı ve ortak hesaplarına aktarılır.
Burada dikkat edilmesi gereken son aşama, süresi içinde kullanılmayan yeni pay alma haklarıdır. Bu haklar süre sonunda hesaplardan silinir. Dolayısıyla bedelli artırımda süreç; hakkın tanımlanması, bedelin yatırılması, hakkın silinmesi ve payların yatırımcı hesaplarına aktarılması şeklinde ilerler.
3. Bedelsiz sermaye artırımı süreci
Bedelsiz sermaye artırımlarında işleyiş bedelli artırımdan daha farklıdır. İhraççının bildirimi üzerine, ihraççı havuz hesabına kaydedilmiş olan haklar, açıklanan oran esas alınarak sermaye artırımı tarihi itibarıyla üye hesaplarına aktarılır.
Burada yatırımcıdan bir bedel yatırılması söz konusu değildir. Esas nokta, ihraççının bildirimi ve belirlenen oran doğrultusunda hakların havuz hesaptan üye hesaplarına geçirilmesidir.
4. Borsa dışında yapılan satışlarda kayıt süreci
Borsa dışında yapılan satışlarda satılan pay tutarları ile alıcıların kayıt yapılmasını istedikleri yatırım hesabı bilgileri, satışın yapıldığı günü izleyen iş günü sonuna kadar ihraççı veya ihraca aracılık eden üye tarafından MKK’ya bildirilir.
Borsa dışında gerçekleştirilen alım satım işlemleri nedeniyle kayıtlarda yapılacak değişiklikler ise, kaydi sermaye piyasası aracının bulunduğu hesabın MKK’da bağlantılı olduğu üye tarafından gerçekleştirilir.
5. Esas sermaye sisteminde tescilin önemi
Esas sermaye sistemindeki ortaklıklarda yukarıdaki işleyişe göre yapılan kayıtlar geçici niteliktedir. Bu kayıtlar sermayenin ticaret siciline tescili ile kesinleşir. Ayrıca sermayenin ticaret siciline tescili, tescili izleyen iş günü ihraççı tarafından MKK’ya bildirilmelidir.
Bu nedenle SPL açısından yalnız işlem adımlarını değil, işlemin hangi anda kesinlik kazandığını da bilmek gerekir.
SPL İçin Kritik Noktalar
1. Süreler çok önemlidir
- Sermaye artırımına ilişkin bilgiler, tarihinden en geç bir iş günü önce MKK’ya bildirilir.
- Borsa dışı satışlarda bildirim, satış gününü izleyen iş günü sonuna kadar yapılır.
- Ticaret siciline tescil bilgisi, tescili izleyen iş günü MKK’ya iletilir.
2. Bedelli ve bedelsiz süreç karıştırılmamalıdır
Bedelli artırımlarda önce yeni pay alma hakları hesaplara kaydedilir, bedel yatırılınca haklar silinir ve paylar havuz hesaptan yatırımcı hesaplarına aktarılır. Bedelsiz artırımlarda ise ihraççı havuz hesabındaki haklar, açıklanan oran üzerinden doğrudan üye hesaplarına aktarılır.
3. Havuz hesabı mantığı önemlidir
İşlemlerde ihraççı havuz hesabı, takas havuz hesabı ve yatırım kuruluşu havuz hesapları ayrı işlevler görür. Sermaye artırımı sürecinde özellikle ihraççı havuz hesabı öne çıkar.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Bedelli artırımla bedelsiz artırımı ayıran temel fark, bedelli artırımlarda yeni pay alma bedelinin yatırılması gerekliliğidir.
- Bedelli artırımlarda kullanılmayan yeni pay alma hakları süre sonunda hesaplardan silinir.
- Bedelsiz artırımlarda haklar, ihraççı havuz hesabından açıklanan orana göre üye hesaplarına aktarılır.
- Esas sermaye sisteminde yapılan kayıtlar hemen kesinleşmez; ticaret siciline tescil ile kesinlik kazanır.
- KAP’ta yapılan duyurular, belirli durumlarda MKK’ya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlar.
Mini Özet
Bedelli sermaye artırımında yeni pay alma hakları önce hesaplara yazılır, bedel yatırılınca bu haklar silinir ve paylar ihraççının havuz hesabından yatırımcı hesaplarına aktarılır. Kullanılmayan haklar süre sonunda silinir. Bedelsiz sermaye artırımında ise ihraççı havuz hesabındaki haklar, açıklanan oran üzerinden sermaye artırımı tarihinde üye hesaplarına aktarılır. Esas sermaye sisteminde kayıtların kesinleşmesi için ticaret siciline tescil gerekir.
