Kısa Giriş
Borçlanma araçları takas ve saklama işlemlerinde depo hesapları, SPL kapsamındaki temel başlıklardan biridir. Bu konuda bilinmesi gereken ana nokta, ihraç edilen DİBS ve ÖSBA’ların Takasbank nezdinde depo bazında takip edilmesidir. Bu takip yapısı nedeniyle Takasbank bünyesinde farklı amaçlara hizmet eden depo hesapları açılır.
Konu Anlatımı
Borçlanma araçları tarafında depo hesaplarının açılma mantığı, kıymetlerin kullanım amacına göre izlenmesini sağlamaktır. bu çerçevede ihraç edilen DİBS ve ÖSBA’lar Takasbank nezdinde depo bazında takip edilmektedir. Bu çerçevede depo hesapları şu amaçlarla açılır:
1. Borçlanma Araçları Piyasası kıymet takas işlemleri
Depo hesaplarının ilk kullanım alanı, Borçlanma Araçları Piyasası kıymet takas işlemleridir. Yani bu hesaplar, piyasadaki kıymet takas süreçlerinin yürütülmesinde kullanılır.
2. Hazine ve TCMB tarafından ihraç edilen iç ve dış borçlanma araçlarının saklaması
Depo hesapları, Hazine ve TCMB tarafından ihraç edilen iç ve dış borçlanma araçlarının saklanması amacıyla da açılır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, saklama amacının açık biçimde tanımlanmış olmasıdır.
3. BİAŞ’ta işlem yapılan piyasaların DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklaması
BİAŞ’ta işlem gören piyasalarda kullanılan DİBS ve ÖSBA teminatları da depo hesaplarında saklanır. Bu nedenle depo hesapları sadece takas veya genel saklama için değil, teminat saklama amacıyla da kullanılır.
4. Takasbank bünyesindeki veya tezgah üstü diğer piyasalar için verilen DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklaması
Depo hesapları, Takasbank bünyesindeki piyasalar veya tezgah üstü diğer piyasalar için verilen DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklanmasında da görev alır. Böylece teminat niteliğindeki kıymetler ayrı amaçlarla izlenebilir.
5. SPK, BDDK vb. kurumlar adına alınan DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklaması
Bazı depo hesapları, SPK, BDDK ve benzeri kurumlar adına alınan DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklanması için açılır. Bu başlık, kurumsal teminat saklamasının da depo hesapları kapsamında yer aldığını gösterir.
6. Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği diğer kuruluşlar için alınan DİBS ve ÖSBA saklaması
Depo hesapları ayrıca Takasbank’ın saklama hizmeti sunduğu diğer kuruluşlar için alınan DİBS ve ÖSBA’ların saklanmasında da kullanılır. Böylece depo hesaplarının kullanım alanı, yalnızca piyasa işlemleriyle sınırlı kalmaz.
SPL İçin Kritik Noktalar
SPL açısından bu konuda en önemli yaklaşım, depo hesaplarının tek bir amaç için değil, farklı işlevler için açıldığını bilmektir. Sorularda genellikle “hangi amaçlarla açılır” mantığı öne çıkar. Bu nedenle kullanım alanlarını toplu şekilde hatırlamak önemlidir:
- kıymet takas işlemleri,
- ihraç edilen bazı borçlanma araçlarının saklaması,
- piyasa teminatlarının saklaması,
- tezgah üstü ve Takasbank bünyesindeki diğer piyasalara verilen teminatların saklaması,
- kurumlar adına alınan teminatların saklaması,
- diğer kuruluşlara verilen saklama hizmetleri kapsamında yapılan saklama.
Sık Karıştırılan Bilgiler
Bu konuda en sık karıştırılan nokta, depo hesaplarının sadece takas işlemleri için açıldığı düşüncesidir. Oysa bu çerçevede depo hesapları hem takas işlemleri hem de çeşitli saklama ve teminat amaçları için kullanılmaktadır.
Bir diğer karışıklık, sadece BİAŞ piyasalarına ilişkin teminatların depo hesaplarında izlendiğinin sanılmasıdır. Ancak Takasbank bünyesindeki veya tezgah üstü diğer piyasalar için verilen DİBS ve ÖSBA teminatları da bu kapsamda yer alır.
Ayrıca kurumsal teminatlar da unutulmamalıdır. SPK, BDDK vb. kurumlar adına alınan DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklanması da depo hesaplarının kullanım alanlarından biridir.
Mini Özet
İhraç edilen DİBS ve ÖSBA’lar Takasbank nezdinde depo bazında takip edilir. Bu nedenle depo hesapları;
- Borçlanma Araçları Piyasası kıymet takas işlemleri,
- Hazine ve TCMB tarafından ihraç edilen iç ve dış borçlanma araçlarının saklaması,
- BİAŞ’ta işlem yapılan piyasalara ait DİBS ve ÖSBA teminatlarının saklaması,
- Takasbank bünyesindeki veya tezgah üstü diğer piyasalar için verilen teminatların saklaması,
- SPK, BDDK vb. kurumlar adına alınan teminatların saklaması,
- Takasbank’ın hizmet verdiği diğer kuruluşlara ait DİBS ve ÖSBA saklaması amacıyla açılır.
