Formasyonlar
Formasyonlar, hisse senetlerinin fiyat grafiklerinde alıcı ve satıcı işlemlerinin bıraktığı izlerdir. Bu izler, piyasada alıcı ve satıcı tarafındaki güç dengesinin nasıl değiştiğini gösterir. Teknik analiz açısından formasyonlar, fiyat hareketinin yönü hakkında fikir veren önemli yapılardır.
Fiyat grafiklerinde gelişmekte olan bir formasyon fark edildiğinde, aynı zamanda bazı kritik fiyat seviyeleri de ortaya çıkar. Bu seviyelerin aşılması ya da kırılması, formasyonun sona erdiğini ve muhtemel fiyat hareketinin formasyonun bozulduğu yönde gelişebileceğini gösterir. Bu nedenle teknik analist, formasyonu yalnızca şekil olarak değil, kritik seviyelerle birlikte değerlendirir.
Formasyonların bir başka önemi de muhtemel gelişimin önceden tahmin edilmeye çalışılmasıdır. Teknik analist, fiyat ya da gösterge grafiğinde formasyonu tespit ettiğinde, buna bağlı olarak daha sağlıklı alım satım noktaları belirleme imkânı bulabilir.
Omuz-Baş-Omuz Formasyonu
Omuz-Baş-Omuz formasyonu, fiyat grafiğinde insan siluetini andırdığı için bu adla bilinir. En önemli özelliği, trend dönüşünü işaret etmesidir. Bu yüzden dikkatle takip edilmesi gereken formasyonlardan biridir.
Formasyonun oluşumu sol omuzun ortaya çıkmasıyla başlar. Bu aşamada mevcut trendi tehdit eden net bir durum henüz yoktur. Çünkü özellikle yukarı trendlerde kısa süreli fiyat sindirme bölgeleri görülebilir. Sol omuz oluşurken genellikle işlem miktarı yüksektir. Bu dönemde piyasa algısı çoğunlukla olumlu taraftadır. Fiyat geri çekilirken işlem miktarının azalması, satıcıların çok güçlü olmadığını gösterir.
Daha sonra gelen yeni alımlarla fiyat tekrar yükselir ve baş kısmı oluşur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, işlem miktarının çoğu zaman sol omuz dönemindeki kadar güçlü olmamasıdır. Sonrasında fiyat yeniden geriler ve önceki dip seviyeye yakın bir noktada duraklar. Ardından sağ omuz oluşmaya başlar.
Sağ omuzda en dikkat çekici unsur, fiyatın yükselme çabasına rağmen işlem miktarının önceki omuz ve baş dönemlerine göre belirgin şekilde düşük kalmasıdır. Bu durum, alıcıların zayıfladığını ve hisse senediyle ilgili olumlu beklentinin güç kaybettiğini düşündürür.
Sağ omuz da belirginleştiğinde teknik analist, başı oluşturan dip noktalarından geçen boyun çizgisini çizer. Bu çizgi kritik destek seviyesidir. Genellikle paralel ya da paralele yakın bir yapıdadır. Satış sinyali ve trend dönüşünün teyidi, boyun çizgisinin yüksek işlem miktarıyla kırılmasıyla alınır. Bu aşamadan sonra düşüşün başladığı kabul edilir.
Boyun çizgisinin kırılmasından sonra çoğu zaman fiyatın yeniden bu çizgiye doğru bir dönüş çabası gösterdiği görülür. Bu hareket genellikle son satış fırsatı olarak değerlendirilir. Boyun çizgisi aşılamadığında ise yeni bir satış dalgası fiyatı daha aşağı seviyelere taşıyabilir.
Ters Omuz-Baş-Omuz Formasyonu
Omuz-Baş-Omuz formasyonu yalnızca tepelerde görülmez. Dip bölgelerinde de ters biçimde oluşabilir. Ters omuz-baş-omuz formasyonu, düşüşün sona erdiğini ve yükselişin başlayabileceğini haber verir. Yani klasik omuz-baş-omuz düşüş yönlü dönüşü işaret ederken, ters formasyon yükseliş yönlü dönüş sinyali verir.
İkili Tepe Formasyonu
İkili tepe formasyonu, talebin fiyatı daha yukarı taşıyamadığı durumlarda ortaya çıkar. Yükseliş, önceki tepe civarında tekrar sona erer. Bu görünüm, yukarı hareketin gücünü kaybettiğini gösteren önemli yapılardan biridir.
İkili Dip Formasyonu
İkili dip formasyonu, ikili tepenin tersidir. Fiyat önce bir dip yapar, ardından tepki yükselişi gelir. Ancak bu yükseliş zayıf kalır ve talebin yetersiz olması nedeniyle yeniden satış baskısı oluşur. Fiyat tekrar düşerek önceki dip seviyesine yaklaşır. Bu bölgede yeniden alımlar gelirse düşüş tamamlanır ve fiyat yükselmeye başlayabilir.
bu konudaki örnekte, ilgili hisse senedinin yaklaşık bir yıl arayla aynı dibi iki kez gördüğü belirtilmektedir. Ayrıca ikinci düşüşte MACD göstergesinin yeni dip yapmaması, düşüşün sona ermek üzere olduğuna işaret etmiştir. Artan işlem hacmiyle desteklenen fiyatın dip seviyelerinden hızlı şekilde uzaklaşması da bu görünümü desteklemiştir.
Boşluklar
Hisse senedi fiyat grafiklerinde bazen boşluklar oluşur. Bu durumda hisse senedi, bazı fiyat seviyelerinde işlem görmeden daha yukarıdan ya da daha aşağıdan işlem görmeye devam eder. Boşluklar, fiyat hareketinin devamı açısından önemli ipuçları verebilir.
Özellikle günlük işlem miktarı yüksek olan hisse senetlerinde görülen boşluklar daha dikkatli değerlendirilmelidir. Boşluklar dört grupta incelenir:
- Olağan boşluklar
- Kaçış boşlukları
- Ölçüm boşlukları
- Tükeniş boşlukları
Olağan boşluklar, gelecek açısından önemli kabul edilmeyen boşluklardır. Bunlar özellikle günlük işlem miktarı dar olan hisse senetlerinde görülür.
SPL için kritik noktalar
SPL açısından bu konuda en önemli yaklaşım, formasyonların alıcı ve satıcı dengesindeki değişimi yansıttığını bilmektir. Sorularda çoğu zaman formasyonun adı kadar, neyi işaret ettiği de önem taşır.
- Formasyon, grafikte alıcı ve satıcıların bıraktığı izdir.
- Kritik fiyat seviyeleri, formasyonun bozulup bozulmadığını anlamada belirleyicidir.
- Omuz-Baş-Omuz bir trend dönüş formasyonudur.
- Boyun çizgisinin yüksek işlem miktarıyla kırılması, satış sinyali ve dönüş teyidi olarak değerlendirilir.
- Ters omuz-baş-omuz, düşüşün bitip yükselişin başlayabileceğini gösterir.
- İkili tepe, talebin fiyatı önceki tepenin üzerine taşıyamadığını anlatır.
- İkili dip, düşüş sonrası aynı dip bölgesinde alım desteği oluşmasını ifade eder.
- Boşluklar fiyat hareketinin devamına ilişkin ipucu verebilir.
Sık karıştırılan bilgiler
Omuz-Baş-Omuz ile ters omuz-baş-omuz birbirine karıştırılabilir. Klasik formasyon daha çok tepede görülür ve düşüş yönlü dönüşe işaret eder. Ters formasyon ise dipte görülür ve yükselişin başlayabileceğini haber verir.
Bir diğer karışıklık, formasyonun oluşması ile teyit edilmesinin aynı şey sanılmasıdır. Oysa formasyonun görünmesi tek başına yeterli değildir. Özellikle omuz-baş-omuzda boyun çizgisinin kırılması teyit açısından çok önemlidir.
Boşlukların hepsi aynı anlamı taşımaz. bu konuda boşlukların dört gruba ayrıldığı belirtilmiştir. Buna ek olarak yalnızca olağan boşlukların gelecek açısından önem taşımadığı açıkça ifade edilmiştir.
Mini özet
Formasyonlar, fiyat grafiklerinde alıcı ve satıcı mücadelesinin bıraktığı izlerdir. Teknik analizde bu yapılar, fiyatın yönü ve olası dönüşleri hakkında fikir verir. Omuz-Baş-Omuz ve tersi, trend dönüşünü anlamada öne çıkar. İkili tepe ve ikili dip, fiyatın aynı tepe ya da dip bölgelerinde verdiği tepkiyi gösterir. Boşluklar ise fiyat hareketinin devamı açısından önemli işaretler sunabilir.
