TFRS 16’da Finansal Kiralama Tanımı
TFRS 16 Kiralamalar kapsamında “finansal kiralama” kavramını doğru yorumlamak, özellikle KGK Bağımsız Denetçilik Sınavında kiraya veren açısından yapılan sınıflandırmayı anlamak için önemlidir. Standardın tanımlar bölümünde finansal kiralama, dayanak varlığın mülkiyetinden kaynaklanan tüm risk ve getirilerin önemli ölçüde devredildiği kiralama olarak tanımlanır.
Tanımın Ana Unsurları
Tanımda üç ifade özellikle önemlidir:
- dayanak varlık
- mülkiyetten kaynaklanan risk ve getiriler
- bu risk ve getirilerin önemli ölçüde devredilmesi
Dolayısıyla değerlendirme yalnızca varlığın kullanımının karşı tarafa bırakılmasına dayanmaz. Kiralamanın ekonomik özüne ve varlığa ilişkin risk ve getirilerin hangi tarafta kaldığına bakılır.
Risk ve Getiri Ne Anlama Gelir?
Risklere örnek olarak varlığın atıl kalması, teknolojik olarak değer kaybetmesi veya ekonomik koşullar nedeniyle beklenen faydanın azalması gibi durumlar düşünülebilir.
Getiriler ise varlığın ekonomik ömrü boyunca kullanılmasından sağlanabilecek faydaları ve değerindeki değişimden doğabilecek ekonomik avantajları kapsayabilir.
Bir sözleşmede bu risk ve getirilerin önemli ölçüde kiracıya geçtiği sonucuna ulaşılıyorsa kiraya veren açısından finansal kiralama sınıflandırması gündeme gelir.
Kiraya Veren Açısından Sınıflandırma
TFRS 16’da finansal kiralama–faaliyet kiralaması sınıflandırması özellikle kiraya veren muhasebesinde devam eder.
Kiraya veren, bir kiralamayı:
- risk ve getiriler önemli ölçüde devrediliyorsa finansal kiralama,
- önemli ölçüde devredilmiyorsa faaliyet kiralaması
olarak sınıflandırır.
Bu ayrım KGK sınavı açısından kritiktir.
Kiracı Açısından Önemli Ayrım
TFRS 16 ile kiracı tarafında eski standarttaki faaliyet kiralaması–finansal kiralama ayrımı büyük ölçüde kaldırılmıştır. Kiracı, standartta yer alan istisnalar dışında kiralamaları genel olarak kullanım hakkı varlığı ve kiralama yükümlülüğü yaklaşımıyla muhasebeleştirir.
Bu nedenle sınav sorusunda “finansal kiralama tanımı” verildiğinde, bunun kiraya verenin sınıflandırmasıyla bağlantısını görmek önemlidir.
KGK İçin Kritik Noktalar
- Finansal kiralamanın merkezi, hukuki mülkiyetin mutlaka devredilmesi değildir.
- Esas unsur, mülkiyetten kaynaklanan risk ve getririlerin önemli ölçüde devridir.
- Mülkiyet sözleşme sonunda devredilmese bile ekonomik koşullar finansal kiralama sonucuna götürebilir.
- Kiraya veren açısından finansal/faaliyet kiralaması ayrımı sürer.
- Kiracı açısından TFRS 16 genel olarak tek bir bilanço yaklaşımı getirir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
“Finansal kiralamada mülkiyet mutlaka kiracıya geçer” ifadesi doğru değildir. Mülkiyetin devri önemli bir gösterge olabilir fırflat;tanımın özü risk ve getrilerin önemli ölçüde devredilip devredilmediğidir.
Bir diğer hata, kiracı ve kiraya veren muhasebesini aynı sınrıflandırma mantığıyla ele almaktır. TFRS 16’da bu iki tarafın muhasebe yaklaşımı birbirinden ayrılır.
Mini Özet
KGK hçin akılda tutulacak temel ifade şudur:
Finansal kiralama = dayanak varlığın mülkiyetinden kaynaklanan tüm risk ve getirilerin önemli ölçüde devredildiği kiralama.
Ancak bu tanımı özellikle kiraya verenin sınıflandırması bağlamında değerlendirmek gerekir.
