II. Mahmut Dönemi (1808-1839)
II. Mahmut dönemi, KPSS Tarih açısından özellikle azınlık isyanları, dış müdahale ve Osmanlı’nın iç meselesinin dış soruna dönüşmesi bakımından önem taşır. Bu başlık altında en çok öne çıkan konular Rum ayaklanmaları, Yunanistan’ın bağımsızlığı, Mısır Sorunu ve Hünkar İskelesi Antlaşmasıdır.
1. Rum Ayaklanmaları ve Yunan Bağımsızlığı
Bu dönemde yayılan milliyetçilik düşüncesi, Osmanlı Devleti içindeki azınlıkları etkiledi. Ayrıca Filiki Eterya cemiyetinin faaliyetleri de Rumların ayaklanmalarına neden oldu. KPSS’de burada neden-sonuç ilişkisi önemlidir: milliyetçilik akımı ve cemiyet faaliyetleri, Rum isyanlarının temel sebepleri olarak sorulabilir.
Ruslar, Yunanlıların bağımsızlığına destek vermek amacıyla 1827 yılında Navarin’de Osmanlı donanmasını yakmıştır. Navarin Olayı, Osmanlı Devleti açısından çok önemli bir kırılmadır. Bu gelişmenin ardından 1827-1829 Osmanlı-Rus Savaşı yaşanmıştır.
Bu savaş Osmanlı’nın yenilgisiyle sonuçlanmış ve 1829 Edirne Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Yunanlılar bağımsız olmuştur. Böylece Osmanlı Devleti’nden bağımsızlığını kazanan ilk azınlık Yunanlılar olmuştur.
2. Mısır Sorunu
II. Mahmut döneminin bir diğer önemli gelişmesi Mısır Sorunu’dur. Osmanlı’nın Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, 1830 yılında Osmanlı yönetimine karşı isyan başlatmıştır. Bu olay başlangıçta bir iç sorun niteliğindeydi.
Ancak Avrupalı devletlerin müdahalesiyle mesele sadece Osmanlı’nın kendi iç problemi olmaktan çıkmış, dış sorun haline gelmiştir. KPSS’de bu nokta özellikle sonuç-çıkarım sorularında öne çıkar: Mısır Sorunu, dış müdahale nedeniyle uluslararası boyut kazanmıştır.
3. Hünkar İskelesi Antlaşması ve Boğazlar Sorunu
Mısır Sorunu’nun çözümüne yönelik olarak Osmanlı Devleti, Rusya ile 1833 yılında Hünkar İskelesi Antlaşması’nı imzalamıştır. Bu antlaşmanın KPSS açısından en önemli sonucu, Boğazlar Sorunu’nu ortaya çıkarmasıdır.
Burada dikkat edilmesi gereken temel ilişki şudur: Mısır Sorunu'nun çözümü için yapılan bir antlaşma, Osmanlı açısından başka bir uluslararası meseleyi gündeme getirmiştir. Bu nedenle Hünkar İskelesi Antlaşması yalnızca bir yardım veya çözüm arayışı değil, aynı zamanda yeni bir sorunun başlangıcı olarak değerlendirilmelidir.
KPSS İçin Kritik Noktalar
- Rum ayaklanmalarının nedenleri arasında milliyetçilik düşüncesi ve Filiki Eterya cemiyetinin faaliyetleri bulunur.
- 1827’de Navarin’de Osmanlı donanması yakılmıştır.
- 1827-1829 Osmanlı-Rus Savaşı, Osmanlı’nın yenilgisiyle sonuçlanmıştır.
- 1829 Edirne Antlaşması ile Yunanlılar bağımsız olmuştur.
- Osmanlı’dan bağımsızlığını kazanan ilk azınlık Yunanlılardır.
- Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın 1830’daki isyanı Mısır Sorunu olarak bilinir.
- Mısır Sorunu, Avrupalı devletlerin müdahalesiyle dış sorun haline gelmiştir.
- 1833 Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar Sorunu’nu ortaya çıkarmıştır.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Navarin Olayı ile Yunan bağımsızlığı aynı olay değildir. Navarin, 1827’de Osmanlı donanmasının yakılmasıdır; Yunan bağımsızlığı ise 1829 Edirne Antlaşması sonrasında gerçekleşmiştir.
- Yunanlıların bağımsızlığı doğrudan bir isyan sonucu değil, uluslararası gelişmeler ve savaş sonrasında antlaşmayla kesinleşmiştir.
- Mısır Sorunu önce iç sorun iken, Avrupalı devletlerin müdahalesiyle dış sorun haline gelmiştir.
- Hünkar İskelesi Antlaşması’nın önemli sonucu Mısır Sorunu’nun kendisi değil, Boğazlar Sorunu’nun ortaya çıkmasıdır.
Mini Özet
II. Mahmut döneminde milliyetçilik düşüncesi ve Filiki Eterya’nın faaliyetleri Rum isyanlarına yol açtı. Rusya’nın 1827’de Navarin’de Osmanlı donanmasını yakmasının ardından 1827-1829 Osmanlı-Rus Savaşı yaşandı. Osmanlı’nın yenilgisi üzerine imzalanan 1829 Edirne Antlaşması ile Yunanlılar bağımsız oldu ve Osmanlı’dan ayrılan ilk azınlık haline geldi. Aynı dönemde Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın başlattığı Mısır Sorunu, dış müdahalelerle uluslararası meseleye dönüştü. Bu sorunun çözümü için Rusya ile imzalanan 1833 Hünkar İskelesi Antlaşması ise Boğazlar Sorunu’nu gündeme getirdi.
