Kısa Giriş
Kurtuluş Savaşı Cepheler Dönemi içinde Fransız ve Ermenilerle mücadele, özellikle Güney Cephesi açısından çok önemlidir. KPSS’de bu başlık; şehir direnişleri, unvanlar, tarihler ve antlaşmalar üzerinden sıkça sorgulanır. Bu nedenle olayların sırasını ve şehirlere ait özel bilgileri birlikte öğrenmek gerekir.
Konu Anlatımı
İngilizlerin elinde bulunan Adana, Urfa, Antep ve Maraş daha sonra Fransızların kontrolüne geçti. Fransızlar bölgede hâkimiyet kurmak için Ermenileri örgütleyerek destek unsuru haline getirmeye çalıştı. Bu durum karşısında halk pasif kalmadı ve Urfa, Antep ile Maraş’ta Kuva-i Milliye temelli bir savunma hattı oluşturuldu.
Bu mücadelede şehirlerin durumu birbirinden farklı gelişti. Maraş ve Urfa’da yürütülen direniş olumlu sonuç verdi. Fransız kuvvetleri, TBMM açılmadan önce Maraş’tan 11 Şubat 1920’de, Urfa’dan ise 10 Nisan 1920’de çıkarıldı. Bu bilgi KPSS’de özellikle “TBMM açılmadan önce kazanılan başarılar” kapsamında önem taşır.
Antep savunması ise çok güçlü bir direnişe rağmen istenen askeri sonuca ulaşamadı. Ancak burada gösterilen mücadele büyük değer taşıdığı için TBMM, Şubat 1921’de çıkardığı kanunla Antep’e “Gazi” unvanını verdi. Bu yönüyle Antep, unvan alan ilk şehir olarak öne çıkar.
Fransızlara karşı yürütülen mücadelede Pozantı Savaşı da dikkat çeker. Bu çatışmada Kuva-i Milliye birlikleri Fransızlara ciddi kayıplar verdirdi. Ayrıca 5 Ağustos 1920’de gerçekleştirilen Pozantı Kongresi, Milli Mücadele döneminin son kongresi olarak bilinmelidir.
Fransızların bölgeden çekilmesi ise Sakarya Savaşı sonrasındaki gelişmelerle bağlantılıdır. 1921 Ankara Antlaşması ile Fransızlar, Hatay dışındaki işgal alanlarını boşalttı. KPSS’de burada özellikle “Sakarya sonrası” ve “Ankara Antlaşması” eşleştirmesi önemlidir.
Aynı döneme ait bir başka sınav tuzağı ise İtalya ile ilgilidir. Milli Mücadele yıllarında İtalya’ya karşı ayrı bir cephe açılmadı. İtalya, II. İnönü Savaşı’ndan sonra çekilme kararı aldı ve Sakarya Savaşı sonrasında işgal ettiği yerleri tamamen terk etti.
KPSS Kritik Noktaları
- Fransızlar, Adana, Urfa, Antep ve Maraş’ı İngilizlerden devraldı.
- Fransızlar bölgede Ermenileri kullanarak denetim kurmak istedi.
- Halk direnişi Urfa, Antep ve Maraş’ta Kuva-i Milliye ile örgütlendi.
- Maraş ve Urfa başarının görüldüğü şehirlerdir.
- Maraş 11 Şubat 1920’de, Urfa 10 Nisan 1920’de Fransızlardan kurtarıldı.
- Antep direnişi sonuç bakımından başarılı olmadı ama gösterilen mücadele nedeniyle Gazi unvanı aldı.
- Antep’e Gazi unvanı Şubat 1921’de verildi.
- Pozantı Kongresi, Milli Mücadele’nin son kongresidir.
- Fransızlar, 1921 Ankara Antlaşması ile Hatay hariç çekildi.
- İtalya’ya karşı özel bir cephe açılmamıştır.
Karıştırılan Bilgiler
Öğrencilerin en çok karıştırdığı nokta, hangi şehrin askeri olarak başarı sağladığı ve hangi şehrin unvan aldığıdır. Maraş ve Urfa savunmaları başarıyla sonuçlanmıştır. Antep ise kahramanca direnmiş, fakat bu direniş askeri zaferle bitmemiştir. Buna rağmen TBMM tarafından ödüllendirilmiştir.
Bir diğer karışıklık unvanlar ve madalyalardadır:
- Antep: 1921’de Gazi unvanı, 2008’de Gazi Madalyası
- Maraş: 1973’te Kahraman unvanı, 1925’te İstiklal Madalyası
- Urfa: 1984’te Şanlı unvanı, 2016’da İstiklal Madalyası
Burada özellikle şunu ayırmak gerekir: İlk unvan alan şehir Antep’tir. İlk İstiklal Madalyası alan yer ise İnebolu’dur. Bu iki bilgi sık sık birbirine karıştırılır.
Mini Özet
Fransızlar, Güney Anadolu’da İngilizlerden aldıkları bölgelerde Ermenilerden yararlanarak kontrol kurmak istedi. Buna karşı halk, Kuva-i Milliye direnişi başlattı. Maraş ve Urfa’da başarı elde edildi, Antep ise büyük direnişi nedeniyle Gazi unvanı aldı. Pozantı Kongresi son kongredir. Sakarya Savaşı sonrasında imzalanan 1921 Ankara Antlaşması ile Fransızlar Hatay dışındaki işgal alanlarından çekildi.
