Kısa Giriş
Tımarlı sipahiler, Osmanlı askeri teşkilatı içinde dirlik yani tımar sistemine bağlı olan önemli atlı birliklerdir. KPSS Tarih konularında bu başlık, özellikle kavram bilgisi ve görev ayrımı açısından dikkat ister.
Konu Anlatımı
Tımarlı sipahiler, dirlik (tımar) sistemi içinde yer alan, atlı ve Türklerden oluşan birliklerdir. Bu yapı içinde dirlik sahiplerinin yetiştirip beslediği askerlere cebelü adı verilir.
Barış zamanında tımarlı sipahiler ve cebelüler, bulundukları bölgelerin güvenliğini sağlar. Savaş zamanında ise sancak beyinin emrinde savaşa katılırlar. Bu yönüyle hem taşra güvenliğinde hem de askerî güç içinde görev alırlar.
Tımarlı sipahiler, 16. yüzyılın sonlarından itibaren tımar sisteminin bozulmaya başlamasıyla eski önemlerini kaybetmiştir. KPSS'de bu bilgi, "önem kaybetme nedeni" şeklinde sorulabilir.
Bu başlıkla bağlantılı olarak akıncılar da bilinmelidir. Akıncılar, sınır boylarında yani uç ve serhad bölgelerinde görev yapan atlı birliklerdir. Düşman topraklarına akınlar düzenler ve ordu için keşif hizmeti görürler. En bilinen akıncı beyleri Malkoçoğlu, Mihaloğlu ve Turhanbeyoğullarıdır.
Ayrıca Azaplar, Yaya ve Müsellemler, Deliler, Beşliler ve Gönüllüler; sınırdaki şehir ve kalelerin korunmasında ve ordunun geri hizmetlerinde yer alan askerî unsurlar arasında sayılır. Sakalar ordunun su ihtiyacını, Turnalar ise haberleşme ihtiyacını karşılar.
KPSS İçin Kritik Noktalar
- Tımarlı sipahiler, dirlik (tımar) sistemine bağlıdır.
- Bu birlikler atlıdır ve Türklerden oluşur.
- Dirlik sahiplerinin beslediği askerlere cebelü denir.
- Barışta bölge güvenliği, savaşta sancak beyinin emrinde savaşma görevi vardır.
- 16. yüzyıl sonlarından itibaren, tımar sisteminin bozulmasıyla önemlerini yitirmeye başlamışlardır.
Sık Karıştırılan Bilgiler
Tımarlı sipahiler ile akıncılar aynı görevde değildir. Tımarlı sipahiler dirlik sistemiyle bağlantılıdır ve bulundukları bölgede güvenlik sağlar. Akıncılar ise sınır boylarında görev yapar, düşmana akın düzenler ve keşif hizmeti yürütür.
Cebelü, ayrı bir askerî sınıf adı gibi değil; dirlik sahiplerinin beslediği askerler için kullanılan bir addır. Bu ayrım KPSS'de kavram sorularında önemlidir.
Mini Özet
Tımarlı sipahiler, Osmanlı'da dirlik sistemine bağlı atlı ve Türk askerlerdir. Dirlik sahiplerinin yetiştirdiği askerlere cebelü denir. Barışta güvenliği sağlar, savaşta sancak beyinin emrinde savaşırlar. 16. yüzyılın sonlarından itibaren tımar sisteminin bozulmasıyla önem kaybetmişlerdir.
