Kısa Giriş
Doğu ve Güney Cepheleri, LGS T.C. İnkılap Tarihi dersinde sık sorulan başlıklardan biridir. Bu konuda özellikle cephede kiminle savaşıldığı, hangi komutanın görev aldığı, hangi antlaşmanın imzalandığı ve sonuçların ne olduğu dikkatle bilinmelidir.
Konu Anlatımı
Doğu Cephesi
Doğu Cephesi’nde Ermenilerle savaşılmıştır. TBMM adına bu cephede 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir görev yapmıştır. Savaşın sonucunda Türk ordusu başarılı olmuştur.
Bu bölümde en önemli nokta, komutan-düşman-sonuç eşleştirmesini doğru kurmaktır:
- Komutan: Kâzım Karabekir
- Düşman: Ermeniler
- Sonuç: Türk ordusunun zaferi
Gümrü Barış Antlaşması
Doğu Cephesi’ndeki savaşlar, 3 Aralık 1920 tarihinde imzalanan Gümrü Antlaşması ile sona ermiştir. Bu nedenle Gümrü Antlaşması, Doğu Cephesi’nin kapanışıyla doğrudan ilişkilidir.
Gümrü Antlaşması’nın Maddeleri
Gümrü Antlaşması ile Ermeniler Doğu Anadolu üzerindeki iddialarından vazgeçmiştir. Ayrıca Kars, Iğdır ve Sarıkamış Türkiye’ye bırakılmıştır. Bunun yanında Aras Nehri ile Çıldır Gölü sınır kabul edilmiştir.
Antlaşmada ayrıca şu hükümler de vardır:
- Ermenistan, Türkiye’ye karşı düşmanca tavır almayacaktır.
- Ermenistan, Türkiye’ye karşı diğer devletlerle yaptığı anlaşmaları geçersiz sayacaktır.
Gümrü Antlaşması’nın Önemi
Gümrü Antlaşması’nın önemi LGS açısından çok belirgindir:
- TBMM tarafından imzalanan ilk antlaşmadır.
- Doğu Cephesi kapanmıştır.
- Doğu Cephesi kapanan ilk cephedir.
- TBMM’nin ilk askerî ve siyasi başarısıdır.
Ermenistan’ın TBMM’yi Tanıması
Gümrü Antlaşması ile Ermenistan, Sevr’i reddetmiştir. Ayrıca Ermenistan, TBMM’yi tanıyan ilk devlet olmuştur. Yine Misakımillî’yi kabul eden ilk devlet de Ermenistan’dır.
Güney Cephesi
Güney Cephesi’nde Fransa ve Ermenilerle savaşılmıştır. Bu cephede düzenli ordu savaşmamıştır. Mücadeleyi Kuvâ-yı Millîye adı verilen halk güçleri yürütmüştür. TBMM ise bu bölgeye az sayıda subay ve silah yardımı göndermiştir. Bu nedenle Güney Cephesi’nde halkın kendi kurtuluşunu sağladığı vurgulanır.
Güney Cephesi Kahramanları
Güney Cephesi’nde şehirlerle kahraman isimlerini eşleştirmek gerekir:
- Antep: Şahin Bey
- Maraş: Sütçü İmam
- Urfa: Yüzbaşı Ali Saip Ursavaş Bey
Güney Cephesi Şehirlerinin Ünvanları
Güney Cephesi’nde gösterilen direniş nedeniyle bazı şehirlere ünvan verilmiştir:
- Antep, 1921 yılında Gazi ünvanını almıştır.
- Maraş, 1973 yılında Kahraman ünvanını almıştır.
- Urfa, 1984 yılında Şanlı ünvanını almıştır.
Güney Cephesi’nin Kapanması
Fransızlar, Batı Cephesi’nde Yunanların başarılı olmasını beklemiştir. Ancak Yunanlar başarılı olamamıştır. Sakarya Savaşı sonrasında 1921 Ankara Antlaşması imzalanmış ve Güney Cephesi kapanmıştır.
LGS İçin Kritik Noktalar
LGS’de bu konuda en çok eşleştirme bilgileri öne çıkar. Özellikle şu başlıklar dikkat ister:
- Doğu Cephesi: Ermeniler, Kâzım Karabekir, Türk zaferi
- Gümrü Antlaşması: 3 Aralık 1920
- Gümrü’nün önemi: TBMM’nin imzaladığı ilk antlaşma
- Güney Cephesi: Fransa ve Ermeniler, Kuvâ-yı Millîye mücadelesi
- Şehir-kahraman eşleştirmeleri
- Şehir-ünvan eşleştirmeleri
- Güney Cephesi’nin kapanışı: 1921 Ankara Antlaşması
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Doğu Cephesi’nde düzenli birlik niteliğindeki askerî mücadele vardır; Güney Cephesi’nde ise Kuvâ-yı Millîye ön plandadır.
- Doğu Cephesi Ermenilerle ilgilidir; Güney Cephesi’nde ise Fransa ve Ermeniler vardır.
- Gümrü Antlaşması Doğu Cephesi’ni kapatır, Ankara Antlaşması ise Güney Cephesi’ni kapatır.
- Antep, Maraş ve Urfa için hem kahraman eşleştirmeleri hem de sonradan verilen ünvanlar ayrı ayrı bilinmelidir.
Mini Özet
Doğu Cephesi’nde TBMM adına Kâzım Karabekir, Ermenilere karşı savaşmış ve Türk ordusu kazanmıştır. Bu cephe, 3 Aralık 1920 tarihli Gümrü Antlaşması ile kapanmıştır. Gümrü, TBMM’nin imzaladığı ilk antlaşma ve ilk askerî-siyasi başarıdır. Güney Cephesi’nde ise Fransa ve Ermenilere karşı Kuvâ-yı Millîye mücadele etmiştir. Antep-Şahin Bey, Maraş-Sütçü İmam, Urfa-Ali Saip Bey eşleştirmeleri önemlidir. Güney Cephesi, Sakarya Savaşı sonrasında imzalanan 1921 Ankara Antlaşması ile kapanmıştır.
