Kısa Giriş
I. Dünya Savaşı, LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinde temel başlıklardan biridir. Bu konuda sorular genellikle savaşın genel nedenleri, özel nedenleri, savaşı başlatan olay ve devletlerin hangi blokta yer aldığı üzerinden gelir. Özellikle savaş öncesi ve savaş sırasındaki blokların karıştırılmaması gerekir.
Konu Anlatımı
1. I. Dünya Savaşı’nın Genel Nedenleri
I. Dünya Savaşı’nın ortaya çıkmasında birçok ortak neden etkili olmuştur. Bu nedenler devletlerin ekonomik, siyasi ve askerî çıkar çatışmalarıyla ilgilidir.
- Sömürgecilik: Güçlü devletler sömürge elde etmek istemiştir.
- Ham madde yarışı: Sanayileşen devletler ham madde kaynaklarına ulaşmak için rekabete girmiştir.
- Pazar rekabeti: Üretilen malları satacak yeni pazarlar bulma isteği devletler arasında çekişmeye yol açmıştır.
- Silahlanma yarışı: Devletler birbirlerine karşı askerî güçlerini artırmıştır.
- Milliyetçilik: Fransız İhtilali’nin yaydığı milliyetçilik akımı, özellikle çok uluslu devletlerde ayrılıkçı hareketleri güçlendirmiştir.
2. I. Dünya Savaşı’nın Özel Nedenleri
Genel nedenlerin yanında bazı devletlere özgü sorunlar da savaşın çıkmasında etkili olmuştur.
- Almanya ile Fransa arasında Alsas-Loren sorunu vardır.
- Rusya, Panislavizm politikası izlemektedir.
- Rusya, sıcak denizlere inmek istemektedir.
- Avusturya-Macaristan, Balkanları ele geçirmek istemektedir.
Bu özel nedenler, devletlerin kendi hedefleri doğrultusunda savaşa yaklaşmasına neden olmuştur.
3. Savaşı Başlatan Olay
I. Dünya Savaşı’nı başlatan olay, Avusturya-Macaristan veliahdının bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesidir.
Bu olaydan sonra:
- Avusturya-Macaristan, Sırplara savaş açmıştır.
- Sırpların koruyuculuğunu üstlenen Rusya karşı savaş açmıştır.
- Böylece savaş kısa sürede bloklar arasında yayılmıştır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bu olayın savaşın başlatıcısı olduğudur. Yani asıl nedenlerle karıştırılmamalıdır.
4. Savaş Öncesi Bloklar
Savaş başlamadan önce Avrupa’da iki büyük blok oluşmuştur.
Üçlü İtilaf Devletleri
- İngiltere
- Fransa
- Rusya
Üçlü İttifak Devletleri
- Almanya
- İtalya
- Avusturya-Macaristan
5. Savaş Sırasındaki Devletler
Savaş başlayınca bazı devletlerin bulunduğu bloklar netleşmiş, bazı değişiklikler de yaşanmıştır.
İtilaf Devletleri
- İngiltere
- Fransa
- Rusya
- Yunanistan
- Sırbistan
- İtalya
- ABD
- Japonya
İttifak Devletleri
- Almanya
- Avusturya-Macaristan
- Osmanlı Devleti
- Bulgaristan
6. İtalya’nın Taraf Değiştirmesi
Bu konuda en çok dikkat edilmesi gereken devlet İtalyadır.
- İtalya, savaş öncesinde İttifak Devletleri yanında yer almıştır.
- Savaş başladıktan sonra İtilaf Devletleri yanına geçmiştir.
- bu çerçevede İtalya, taraf değiştiren tek ülkedir.
İtalya’nın taraf değiştirmesinde:
- Trablusgarp Savaşı’nda İngiltere’den yardım alması,
- Anadolu topraklarından Ege ve Akdeniz bölgelerinin kendisine vaat edilmesi etkili olmuştur.
LGS İçin Kritik Noktalar
- Genel nedenler ile başlatan olayı birbirinden ayır.
- Milliyetçiliğin Fransız İhtilali ile yayıldığını unutma.
- Rusya ile ilgili iki özel nedeni birlikte düşün: Panislavizm ve sıcak denizlere inme isteği.
- Savaş öncesi bloklarla savaş sırasındaki blokları karıştırma.
- İtalya’nın savaş öncesi ve savaş sırasındaki yerini mutlaka ayrı ayrı öğren.
- Osmanlı Devleti’nin savaş sırasında İttifak Devletleri içinde yer aldığını bil.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Savaşın genel nedenleri ile savaşı başlatan olay aynı şey değildir.
- Üçlü İttifak içinde savaş öncesinde İtalya vardır; ancak savaş sırasında İtalya İtilaf tarafına geçmiştir.
- Üçlü İtilaf savaş öncesinde sadece İngiltere, Fransa ve Rusya’dan oluşur. ABD, Japonya, Yunanistan ve Sırbistan savaş sırasındaki İtilaf devletleri arasında değerlendirilir.
- Osmanlı Devleti, savaş öncesi bloklar arasında verilmez; savaş sırasında İttifak Devletleri içinde yer alır.
Mini Özet
I. Dünya Savaşı’nın genel nedenleri sömürgecilik, ham madde yarışı, pazar rekabeti, silahlanma yarışı ve milliyetçiliktir. Özel nedenler arasında Alsas-Loren sorunu, Rusya’nın Panislavizm politikası ve sıcak denizlere inme isteği, Avusturya-Macaristan’ın Balkanları ele geçirmek istemesi bulunur. Savaşı başlatan olay, Avusturya-Macaristan veliahdının bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesidir. Savaş öncesinde Üçlü İtilaf; İngiltere, Fransa ve Rusya’dan, Üçlü İttifak ise Almanya, İtalya ve Avusturya-Macaristan’dan oluşur. Savaş sırasında İtalya İtilaf Devletlerine geçmiştir.
