Kısa Giriş
KPSS Türkçe konuları içinde sözcük türleri, dikkat gerektiren alanlardan biridir. Bu başlıkta isimleri iki açıdan ele alırız: varlıkların oluşlarına göre isimler ve varlıkların sayısına göre isimler. Sorularda çoğu zaman bir sözcüğün hangi tür isim olduğunu belirleme, cümledeki kullanımına göre değerlendirme ve benzer kavramları ayırt etme istenir.
Konu Anlatımı
1. Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler
Bu başlıkta isimler somut ve soyut olmak üzere değerlendirilir.
Somut Ad
Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıklara verilen addır. Yani görülebilen, işitilebilen, dokunulabilen, koklanabilen ya da tadılabilen kavramlar somut addır.
Örnekler:
- köpek
- insan
- ağaç
- taş
Somut adlar günlük dilde doğrudan bir varlığı karşılar. KPSS'de bu tür sorularda sözcüğün gerçekten duyularla algılanıp algılanmadığına dikkat edilir.
Soyut Ad
Beş duyu organımızdan hiçbiri ile algılayamadığımız kavramlara verilen addır. Bunlar elle tutulmaz, gözle görülmez; daha çok zihinde ve anlam dünyasında karşılık bulur.
Örnekler:
- saygı
- sevgi
- akıl
- güç
Soyut adlar özellikle anlam yönüyle değerlendirilir. Bu nedenle bir sözcüğün tek başına değil, cümlede kazandığı anlama göre incelenmesi gerekir.
Bir Sözcüğün Cümlede Somut ya da Soyut Olması
Bazı adlar cümle içerisinde somut ya da soyut ad olabilir. Burada önemli olan sözcüğün sözlük anlamı değil, cümledeki kullanımıdır.
Örnek:
- Dilinde küçük yaralar çıkmış. → "dil" somut addır.
- Romanın dili akıcı ve yalındı. → "dil" soyut addır.
İlk cümlede sözcük organ anlamında kullanılmıştır ve duyularla algılanabilir. İkinci cümlede ise anlatım özelliğini karşılar; bu nedenle soyut kabul edilir.
Somut Addan Soyut Ada Geçiş
Somut adlar yapım eki alarak soyut ada dönüşebilir.
Örnek:
- Aramızdaki dostluk ebedi olacaktır.
Burada soyut bir anlam söz konusudur. KPSS'de bu noktada sözcüğün kökeninden çok, ortaya çıkan yeni anlam önemlidir.
2. Varlıkların Sayısına Göre İsimler
Bu başlıkta isimler tekil, çoğul ve topluluk adı olarak ele alınır.
Tekil Ad
Tek bir varlığı ifade eden sözcüklerdir.
Örnekler:
- kitap
- araba
- kalem
Tekil adlarda bir varlık söz konusudur. Sözcüğün yapısında çokluk anlamı bulunmaz.
Çoğul Ad
Birden fazla varlığı ifade eden sözcüklerdir.
Örnekler:
- kitaplar
- arabalar
- kalemler
Burada birden çok varlık anlatılır. Sorularda çoğul eki taşıyan adlar doğrudan çoğul ad olarak değerlendirilir.
Topluluk Adı
Çoğul eki almadığı hâlde birden fazla varlığı ifade eden sözcüklerdir. Yazılışları tekil olsa da barındırdıkları anlam çoğuldur.
Örnekler:
- ordu
- millet
- orman
Bu tür adlarda dikkat edilmesi gereken nokta şudur: sözcük biçim olarak tekil görünür ama anlamca birden fazla varlığı birlikte karşılar.
Anlama Göre Topluluk Adı Olma Durumu
Bazı sözcükler gerçek anlamında kullanıldığında topluluk adı olmazken, cümledeki anlamına göre topluluk adı olabilir.
Örnek:
- Bu yaz sınıflar boyanacak. → topluluk adı değil
Bu örnekte "sınıflar" sözcüğü çoğul ad olarak kullanılmıştır. Bu nedenle her çokluk bildiren sözcük topluluk adı sayılmaz. KPSS'de en sık karıştırılan noktalardan biri budur.
KPSS İçin Kritik Noktalar
KPSS'de bu konu genellikle sözcük türünü belirleme, görev-kavram eşleştirme, cümledeki işlevi sorma ve farklı türde kullanılan sözcüğü bulma biçiminde karşınıza çıkabilir.
- Somut ve soyut ayrımında sözcüğün cümlede kazandığı anlam belirleyicidir.
- Her görünen nesne adı her zaman aynı işlevde kullanılmaz; bağlam önemlidir.
- Tekil ad, tek varlığı; çoğul ad, birden fazla varlığı bildirir.
- Topluluk adı, çoğul eki almadan çokluk anlamı taşır.
- Biçim ile anlamı karıştırmamak gerekir. Bir sözcük tekil görünüp anlamca çokluk taşıyabilir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Somut ad ile soyut ad ayrımında sözcüğü tek başına değerlendirmek yanlış olabilir.
- "Dil" gibi bazı sözcükler cümleye göre somut ya da soyut olabilir.
- Çoğul eki alan her sözcük topluluk adı değildir.
- Topluluk adlarında asıl ölçüt, çokluk ekinden çok anlamda bir aradalıktır.
- "Sınıflar" ifadesi çoğul addır; topluluk adı olarak değerlendirilmez.
Mini Özet
Varlıkların oluşlarına göre isimler somut ve soyut adlar olarak ikiye ayrılır. Somut adlar duyularla algılanabilir, soyut adlar ise algılanamaz. Ancak bazı sözcükler cümledeki kullanımına göre somut ya da soyut olabilir. Varlıkların sayısına göre isimler ise tekil, çoğul ve topluluk adı şeklinde incelenir. Tekil ad bir varlığı, çoğul ad birden fazla varlığı bildirir. Topluluk adları ise çoğul eki almadan çokluk anlamı taşır.
