Kısa Giriş
KPSS Türkçe konuları içinde Sözcükte Anlam başlığında dolaylama ve kinaye, anlam inceliklerini ayırt etmeyi gerektiren önemli alanlardır. Sorularda bazen bir kullanımın hangi anlama dayandığı, bazen de verilen örneğin hangi kavrama ait olduğu sorgulanır. Bu nedenle tanımı kısa ve net biçimde bilmek gerekir.
Konu Anlatımı
Dolaylama Nedir?
Dolaylama, bir sözcükle ifade edilebilecek bir kavramı ya da nesneyi birden fazla sözcükle anlatmaktır. Burada temel özellik, tek kelime yerine en az iki kelimelik bir anlatım kurulmasıdır.
Dolaylamada anlatım doğrudan değil, dolaylı biçimde yapılır. Bu yüzden sorularda kavramın tek sözcükle karşılanabileceği durumlara dikkat etmek gerekir.
Dolaylama ile Ad Aktarması Arasındaki Fark
Bu iki kavram zaman zaman karıştırılır. Ayırıcı nokta şudur:
- Ad aktarması yapılırken birbirinin yerine kullanılan sözcükler yine aynı alandaki sözcüklerdir.
- Ad aktarması, isimler hariç tek bir kelime ile yapılırken dolaylama en az iki kelime ile yapılır.
Bu nedenle KPSS’de bir kullanım tek sözcükten oluşuyorsa dolaylama olarak değerlendirilmez. Dolaylama için çok sözcüklü yapı aranmalıdır.
Kinaye Nedir?
Kinaye, bir sözcüğün veya cümlenin hem gerçek hem de mecaz anlama gelebilmesidir. Yani kullanımda iki anlam katmanı birlikte bulunur. Cümle yalnızca mecaz ya da yalnızca gerçek anlam taşımaz; her iki anlamın da düşünülebilmesi gerekir.
KPSS’de kinaye sorularında genellikle ifadenin çift anlamlı yapısı fark ettirilmek istenir. Bu yüzden yalnızca mecazlı anlatım görmek yeterli değildir; gerçek anlam ihtimali de korunmalıdır.
KPSS İçin Kritik Noktalar
KPSS’de bu alt konuda özellikle tanım bilgisi ve örnek-tür eşleştirmesi önemlidir.
- Dolaylama: Tek sözcükle anlatılabilecek bir kavramın birden fazla sözcükle ifade edilmesi.
- Dolaylama: En az iki kelimelik yapı gerektirir.
- Kinaye: Gerçek ve mecaz anlamın birlikte düşünülebildiği kullanımdır.
- Ad aktarması ile dolaylama aynı şey değildir.
Sorularda şu kalıplarla karşılaşabilirsiniz:
- Cümlede kullanım anlamını belirleme
- Kavram-örnek eşleştirme
- Farklı kullanım sorma
- Hangisi değildir?
Sık Karıştırılan Bilgiler
1. Dolaylama ile Ad Aktarması
En sık karışan nokta budur. Dolaylamada bir kavram birden fazla sözcükle anlatılır. Ad aktarmasında ise kullanım tek kelimeyle kurulabilir.
2. Kinaye ile Sadece Mecaz Anlam
Bir ifade yalnızca mecaz anlam taşıyorsa bu doğrudan kinaye sayılmaz. Kinayede hem gerçek hem mecaz anlam birlikte düşünülmelidir.
3. Örnek Üzerinden Dikkat
"Nazım Hikmet okuyorum." örneği, anlam ilişkisinin dikkatle değerlendirilmesi gereken bir kullanımdır. KPSS’de bu tür örneklerde hangi anlam olayının bulunduğunu ayırt etmeniz istenir.
Mini Özet
Dolaylama, tek sözcükle karşılanabilecek bir kavramı birden fazla sözcükle anlatmaktır. Kinaye ise bir sözcük ya da cümlenin hem gerçek hem mecaz anlama gelebilmesidir. KPSS’de bu konuda en önemli nokta, dolaylamanın çok sözcüklü yapısını ve kinayenin çift anlamlı özelliğini karıştırmamaktır.
