KPSS Türkçe Sözcükte Anlam: Somutlaştırma ve Soyutlaştırma
Kısa Giriş
KPSS Türkçe bölümünde sözcükte anlam konusu içinde somutlaştırma ve soyutlaştırma, cümlede kullanım biçimine göre ayırt edilmesi gereken başlıklardandır. Sorularda çoğunlukla bir ifadenin hangi anlam özelliğiyle kullanıldığı sorgulanır. Bu nedenle kavramı tanımak kadar, örnek üzerinde yorum yapabilmek de önemlidir.
Konu Anlatımı
1. Somutlaştırma Nedir?
Soyut bir kavramın cümle içinde somut bir şekilde ifade edilmesidir. Yani elle tutulamayan, gözle görülemeyen bir durum; taşınan, atılan, konulan bir varlık gibi anlatılır.
Örnekler:
- Giderken hasretini de koydum heybeme. Burada hasret soyut bir kavramdır. Ancak heybeye konulan bir şey gibi anlatıldığı için somutlaştırma vardır.
- Bütün korkularımı denize attım. Korku soyut bir kavramdır. Buna rağmen denize atılan bir nesne gibi kullanılmıştır. Bu da somutlaştırmadır.
KPSS açısından temel nokta şudur: Eğer soyut bir duygu, düşünce ya da durum; somut bir varlık gibi işleniyorsa somutlaştırma vardır.
2. Soyutlaştırma Nedir?
Somut bir kavramı karşılayan sözcüğün cümlede soyut anlam yüklenerek kullanılmasıdır.
Örnekler:
- Erkeğin kalbine giden yol midesinden geçer.
- Gönül penceresinden ansızın bakıp geçtin.
Bu tür kullanımlarda somut varlıkları karşılayan bazı sözcükler, gerçek anlamlarının dışına taşınarak daha soyut bir anlatım kurar.
3. Duyular Arası Aktarma ile Karıştırılmamalı
örneklere göre, bir duyu organına ait özelliğin başka bir duyu alanına aktarılması da ayrı bir kullanımdır.
Örnekler:
- Keskin bakışlarıyla herkesi etkiledi.
- Bu hafif ses tonu tanıdık geliyordu.
- Acı bir çığlık geldi evin içinden.
Özellikle acı bir çığlık örneğinde, tat alma ile ilgili bir özellik işitme alanına aktarılmıştır. Bu nedenle bu tür örnekler somutlaştırma ya da soyutlaştırma değil, duyular arası aktarım niteliği taşır. KPSS'de benzer örnekler seçeneklerde birbiriyle karıştırılabilir.
KPSS İçin Kritik Noktalar
- Soruda önce sözcüğün temel niteliğine bakın: soyut mu, somut mu?
- Sonra cümlede nasıl kullanıldığına odaklanın.
- Soyut bir kavram somut bir nesne gibi gösteriliyorsa somutlaştırma vardır.
- Somut anlamlı bir sözcük soyut bir anlatım kuruyorsa soyutlaştırma söz konusudur.
- Duyuya ait bir özelliğin başka bir duyuya aktarılması ise farklı bir kullanımdır.
- KPSS'de bu konu çoğunlukla cümlede kullanım anlamını belirleme, kavram-örnek eşleştirme, farklı kullanım sorma ve hangisi değildir biçiminde gelebilir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
- Hasretini heybeme koydum ifadesi, duyu aktarımı değildir; çünkü burada bir soyut kavram somutlaştırılmıştır.
- Korkularımı denize attım cümlesinde asıl özellik, korkunun somut bir eşya gibi düşünülmesidir.
- Acı bir çığlık örneği somutlaştırma sayılmaz; burada tat alma alanına ait bir özellik, işitmeye aktarılmıştır.
- Gönül penceresi gibi kullanımlarda somut bir sözcük soyut bir anlam alanı içinde değerlendirilir.
Mini Özet
Somutlaştırma, soyut kavramın somut biçimde anlatılmasıdır. Soyutlaştırma ise somut kavramı karşılayan sözcüğün soyut anlam yüklenerek kullanılmasıdır. KPSS'de bu konu, örnek cümle üzerinden anlamı belirleme mantığıyla sorulabilir. Bu yüzden tanımı ezberlemekten çok, cümledeki işleyişi görmek gerekir.
