Kısa Giriş
KPSS Türkçe içinde yer alan sözel mantık soruları, ortalama 3 ile 4 soru arasında değişen bir alan olarak karşımıza çıkar. Bu sorularda özellikle okuma-anlama ve dikkat becerisi ölçülür. Burada önemli olan yalnızca doğru sonuca ulaşmak değil, bunu en kısa sürede yapabilmektir.
Konu Anlatımı
Sıralama ve mekânda yerleştirme sorularında ilk adım, sorunun kaç bilinmeyenli olduğunu belirlemektir. Sözel mantık soruları iki bilinmeyenli ve üç bilinmeyenli olarak düşünülebilir. Sorunun giriş kısmı dikkatle okunmalı; kişiler, günler, renkler ya da ürünler gibi hangi unsurların bir arada verildiği netleştirilmelidir.
Aynı türden mantık sorularında farklı tablolar kurmak yerine tek bir tablo yöntemi kullanmak işlemleri sadeleştirir. Eğer soru iki bilinmeyenli ise tabloyu isimlerden değil, unsurlardan oluşturmak gerekir. Örneğin günler veriliyorsa haftanın günleri tabloya yazılır. Böylece önermeleri sırayla tabloya yerleştirmek daha kolay olur.
Tablo kurulduktan sonra ikinci aşama önermeleri tek tek ve atlamadan yerleştirmektir. Örneğin:
- "Hiç kimse pazar günü ders almamıştır." ifadesi doğrudan tabloya işlenir.
- "D kişisi cuma günü ders almıştır." bilgisi kesin yerleşim sağlar.
- "A kişisinin dersi C kişisinin dersinden bir gün sonradır." ifadesi bitişik bir ikili yapı oluşturur.
- "E kişisinin dersi B kişisinin dersinden bir gün öncedir." ifadesi de yine ikili bir yerleşim mantığı kurar.
Bu tür art arda gelen yapılarda lego gibi düşünmek faydalıdır. Yani iki kişiyi ya da iki unsuru tek tek değil, birlikte hareket eden bir blok gibi ele almak gerekir. Örneğin bir gün önce-bir gün sonra ilişkisi varsa bu ikili ancak uygun gün aralıklarına yerleştirilebilir. Pazartesi-salı, salı-çarşamba ya da çarşamba-perşembe gibi olasılıklar bu yüzden önemlidir.
Bazı sorularda tablo ikiye bölünerek anlam karmaşası azaltılır. Böylece hangi unsurun nereye yazılabileceği daha açık görülür. Yerleştirme sırasında bazen bir seçenek doğrudan elenir. Örneğin "Salıya yazamam, eğer yazarsam perşembeye de yazmam gerekir, önermeye uygun olmaz." biçimindeki düşünme süreci, yanlış olasılıkları hızlıca ortadan kaldırır.
Bazı yerleştirme sorularında ürün, renk ve kişi eşleştirmeleri verilir. Bu tarzda da yine elde kalan unsurlar kontrol edilir. Örneğin bir önermeden üç aynı rengin yalnızca sarı olabileceği anlaşılıyorsa bu bilgi tabloya kesin olarak yazılır. Yine bir kişinin çorap aldığı bilgisi varsa ve çoraptan yalnızca bir tane kaldığı görülüyorsa, kalan ürünler buna göre tamamlanır. Aynı şekilde iki ayrı renk ya da tek kalan renk üzerinden de kesin sonuç elde edilebilir.
Bazı sorularda çapraz kombinasyon kullanmak çözümü kolaylaştırır. Özellikle renk ve ürünlerin birlikte değerlendirildiği sorularda, tablo içinde çapraz gösterim yapmak hangi ihtimallerin kesin, hangilerinin yalnızca olasılık olduğunu ayırmaya yardımcı olur. Ancak burada gelişigüzel gösterilen yerlerin kesinlik taşımadığını unutmamak gerekir. Örneğin siyah ve beyaz renklerin yalnızca çapraz kombinasyonu göstermek için yazılması, bunların kesin yerleştiği anlamına gelmez.
Bir başka önemli durum da önermelerde adı geçmeyen unsurdur. Bazı sorular özellikle bunun üzerine kuruludur. Tabloda boş kalan son yere adı geçmeyeni yazmak gerekir. Bu nedenle sadece verilen isimlere değil, verilmeyen ama sistem gereği bulunması gereken unsura da dikkat edilmelidir.
KPSS İçin Kritik Noktalar
KPSS’de bu soru tiplerinde hız çok önemlidir. Bu yüzden:
- Önce kaç bilinmeyenli olduğunu tespit edin.
- Tabloyu unsurlara göre kurun.
- Önermeleri sırayla ve atlamadan yerleştirin.
- Art arda gelen ilişkileri blok halinde düşünün.
- Kesin bilgiyle olasılığı birbirine karıştırmayın.
- Boş kalan son yeri mutlaka kontrol edin; adı geçmeyen unsur burada belirlenebilir.
Sık Karıştırılan Bilgiler
Sık yapılan hatalardan biri, tabloyu gereksiz ayrıntıyla doldurmaktır. Oysa amaç soruyu çözmekten önce en kısa sürede çözmektir. Bir diğer hata, iki bilinmeyenli sorularda tabloyu isimlere göre kurmaktır. Burada isimlerden çok gün, renk, ürün gibi unsurları merkeze almak gerekir.
Bir başka karışıklık da kesin bilgi ile ihtimali ayıramamaktır. Örneğin bazı renkler ya da yerleştirmeler sadece ihtimal gösterebilir. Tabloda görünmeleri, her zaman kesin oldukları anlamına gelmez. Ayrıca önermelerde adı geçmeyen kişinin ya da unsurun gözden kaçırılması da sık rastlanan bir durumdur.
Mini Özet
KPSS Türkçe sözel mantıkta sıralama ve mekânda yerleştirme sorularında temel hedef, bilgileri düzenli bir tabloya aktarmaktır. İlk olarak kaç bilinmeyenli olduğu belirlenir. Sonra uygun tablo kurulur ve önermeler sırayla yerleştirilir. Bir gün önce-bir gün sonra gibi ilişkiler blok mantığıyla düşünülür. Kesin bilgiler, olasılıklar ve boşta kalan unsurlar dikkatle izlenirse soru daha hızlı çözülür.
